13 december: Informatiebijeenkomst partneralimentatie
Vanaf januari 2020 wordt de Wet Herziening Partneralimentatie van kracht. Deze wet verkort de duur van de partneralimentatie. Op 13 december lichten VVR-bestuurslid en familierechtadvocaat mr. drs. Ariane Hendriks en familierechtadvocaat mr. drs. Ingrid Vledder de nieuwe wet toe. Wat verandert er en voor wie? Waar moeten familierecht advocaten en andere juridische hulpverleners rekening mee houden? Welke effecten zal deze wet hebben voor alimentatiegerechtigden? Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden voor deze bijeenkomst via de website van Vrouw en Recht. De bijeenkomst vindt plaats vanaf 15:00 in café de Pont in Amsterdam en is gratis toegankelijk voor VVR-leden. Advocaten krijgen 2 PO-punten bij deelname.

VVR-jaarcongres ‘meeroudergezag’: “Verbannen naar de achterbank”
Het VVR-jaarcongres op 10 oktober ging dit jaar over het advies van de Staatscommissie Herijking ouderschap en de kabinetsreactie op dit advies van dit jaar. Eén van de panelleden was familierechtadvocaat Nicoline Grijmans, die zich met haar advocatenkantoor gespecialiseerd heeft in ‘roze ouderschap’.
“Hoe zit het met Erik?” Dat is de vraag die Grijmans steevast aan haar wensouder-cliënten stelt. “Hè, Erik? Wie is dat?” Grijmans tegen de draagmoeder: “Erik is de man die jij over zes maanden tegen komt en waar je dan smoorverliefd op wordt.” Op deze manier probeert de familierechtadvocaat haar cliënten – bijvoorbeeld een mannenstel en een draagmoeder – een reality check voor de houden. Als de wensouders het ‘probleem Erik’ eenmaal getackeld hebben, is Grijmans voorstander van het zo stevig mogelijk verankeren van het meerouderschap.
Wettelijk zijn er nu maar twee ouders met gezag: volgens Grijmans heb je in een meeroudergezin dus altijd ‘voorbankouders’ en ‘achterbankouders’. Binnen de wettelijke mogelijkheden probeert de familierechtadvocaat het meeroudergezin zo goed mogelijk te verankeren. Vanuit haar familierechtervaring is Nicoline Grijmans geen voorstander van het ‘deelgezag’ dat door het kabinet geïntroduceerd werd in reactie op het advies van de Staatscommissie Herijking ouderschap. Grijmans: “De deelgezagregeling verslechtert de positie van ‘achterbankouders’ op verschillende manieren. Zo mag een deelgezagouder geen opvoedbeslissingen nemen en kan deze niet de wettelijke vertegenwoordiger van het kind zijn. De deelgezagouder krijgt bij belangrijke beslissingen slechts een informatie- en consultatierecht, maar géén beslisrecht. Het gaat dan om schoolbeslissingen, financiële beslissingen, medische beslissingen, psychologische onderzoeken, sport, vaccinaties etc. Bij alle dagelijkse beslissingen heeft de voorbankouder een veto. Dit kan ook niet door een rechter worden getoetst.” Allemaal punten die lijnrecht tegenover het advies van de Staatscommissie Herijking Ouderschap ingaan. Nicoline Grijmans is dan ook blij met de aandacht van de VVR voor dit onderwerp. “Het gaat me aan het hart. Meeroudergezinnen bestáán gewoon en dus verdient deze samenlevingsvorm een volwaardige meerouderschapsregeling. Ik vind het heel belangrijk om de rechten van kinderen en ouders goed vast te leggen om de liefdevolle opvoeding ook juridisch te ondersteunen en te realiseren.”
Andere panelleden deelden de kritiek op het concept van deelgezag, maar waren het op andere punten niet met Grijmans eens. In het verslag dat binnenkort op de website staat kunt u een en ander nalezen.

Seks zonder instemming
Afgelopen zomer organiseerde de VVR met medewerking van Amnesty International een bijeenkomst over het aangekondigde wetsvoorstel ‘seks zonder instemming’. In het verslag dat VVR-bestuurslid Luna Vollebregt hiervan maakte staat onder meer te lezen dat het hebben van een ’two-crimes’-model (waarbij naast verkrachting ‘seks zonder instemming’ een aparte categorie in het wetboek van Strafrecht is met elk een verschillende strafmaat) niet aan de internationale mensenrechtenregelgeving voldoet: seks tegen de wil ís immers hetzelfde als verkrachting. Het hanteren van twee verschillende titels voor één en hetzelfde misdrijf zal onderschatting van verkrachting in de hand werken.
De VVR-werkgroep Geweld tegen vrouwen zal een VVR-standpunt t.b.v. de komende internetconsultatie voorbereiden en blijven waken voor het ’two-crimes’-model. Meedenken in de werkgroep hierover? Neem dan contact op via de website.

Onderzoek naar jurisprudentie over seksueel geweld
Naar aanleiding van bovenstaande heeft het VVR-bestuur besloten om uit het VVR-CLWI-fonds een onderzoek te financieren over (eventuele) ontwikkelingen in jurisprudentie aangaande seksueel geweld in ons land de afgelopen vijf of tien jaar. Een uitvraag zal binnenkort gaan circuleren. Wie mee wil denken, belangstelling heeft of onderzoekers kent wordt ook van harte uitgenodigd contact op te nemen met de werkgroep geweld tegen vrouwen.

Nieuw VVR-bestuurslid: Ariane Hendriks
Op 10 oktober is tijdens de ALV van de Vereniging voor Vrouw en Recht Ariane Hendriks als nieuw bestuurslid geïnstalleerd. Ariane is advocaat gespecialiseerd in personen- en familierecht en zal ook binnen de vereniging aandacht besteden aan haar rechtsgebieden. Het familierecht staat volgens Hendriks sterk onder druk vanwege de korting op gesubsidieerde rechtsbijstand. “Ik ben daar absoluut niet optimistisch over. Ik ben ooit begonnen als 100% sociaal advocaat, maar inmiddels doe ik zeker voor de helft commerciële zaken. Ons kantoor (Van Kempen CS Advocaten) doet nog wel toevoegingszaken, bijvoorbeeld als er huiselijk geweld speelt, maar qua betaling is het eigenlijk liefdadigheid. Veel kantoren stoppen met de sociale advocatuur, zeker waar het familierecht betreft.” Ariane Hendriks rekent het voor: voor een echtscheidingszaak ontvangt de advocaat tien punten, wat voor tien declarabele uren staat. In werkelijkheid is er bijna geen echtscheidingszaak die een advocaat in minder dan 20 uur kan afronden, “En dan hebben we het nog niet over de extreme vechtscheidingen.”
Volgens Hendriks draait minister Sander Dekker van Rechtsbescherming de sociale advocatuur langzaam maar zeker de nek om. “Eenmaal kapot gemaakt, dan komt er ruimte voor iets nieuws. Dan kunnen de verzekeraars de markt overnemen.” Extra wrang is het volgens haar dat vrouwen disproportioneel veel last van deze ontmanteling van de sociale advocatuur zullen hebben. “In echtscheidingen zijn het vaak de vrouwen die op toevoegingsbasis procederen. Deze vrouwen kunnen straks nergens meer terecht.” Of deze kwestie nog oplosbaar is, dat betwijfelt Ariane Hendriks, “Maar ik blijf er ook in het bestuur van de Vereniging voor Vrouw en Recht zeker aandacht voor vragen.”

Strijd tegen het afhankelijk verblijfsrecht in hogere versnelling
Op 28 oktober vond onder de vlag van het VN-vrouwennetwerk een bijeenkomst over afhankelijk verblijfsrecht plaats. Naast Petra Snelders, voorzitter van het VN-vrouwennetwerk, hield ook VVR-voorzitter Leontine Bijleveld hield een plenaire inleiding.
Al veertig jaar wordt er vanuit vrouwenorganisatie gestreden tegen het ‘afhankelijk verblijfsrecht’. Petra Snelders geeft aan dat er vaak alleen bescherming voor deze vrouwen is, op het moment dat ze met geweld te maken krijgen. En dan nog zijn ze aangewezen op de medewerking van de hulpverlening en de beoordeling op ‘schrijnendheid’ door politie en justitie. “Wat we willen is dat het beleid gericht is om te voorkómen dat deze vrouwen juist vanwege hun juridische afhankelijkheid in een gewelddadige situatie terecht komen.”
Leontine Bijleveld schetste de internationale juridische context: “In principe zijn alle ondertekende verdragen bindend, dus ook het VN-Vrouwenverdrag.” De weg om via het CEDAW-comité je recht te halen in een situatie van afhankelijk verblijfsrecht, is echter een lange, vertelt Bijleveld. “Vrouwen kunnen zich op het VN-vrouwenverdrag beroepen en een klacht indienen bij het CEDAW-comité. Voorwaarde daarvoor is wel dat eerst de hele Nederlandse rechtsgang moet zijn doorlopen. En zelfs áls bij het CEDAW gelijk wordt gehaald, is dat nog geen garantie dat de Nederlandse overheid het meteen gaat uitvoeren. Dat hebben we ook gezien bij de uitkering voor zwangere zelfstandigen.”
Het verslag van de bijeenkomst kunt u hier nalezen en de voorbereidende notitie “Wat zeggen internationale verdragen over onafhankelijke verblijfsvergunningen voor vrouwen?” van Vera Naaijkens is hier te raadplegen.

Toegang tot recht in het machinetijdperk
Ter gelegenheid van het afscheid van VVR-lid Mies Westerveld als leerstoelhouder Sociale rechtshulp aan de UvA, werd op 22 november een symposium georganiseerd over ‘Toegang tot recht in transitie’. Het symposium stond in het teken van het feit dat sociale rechtshulp en toegang tot recht geen rustig bezit zijn. Thema’s als het belang van civiele rechtspraak, de toekomst van de sociale rechtshulp en de potentie en risico’s van AI voor de toegang tot recht passeerden de revue. De thema’s werden door SCP-directeur Kim Putters in een breder maatschappelijk kader geplaatst.
Mies Westerveld schetste zelf een toekomstbeeld van Nederland in 2035. “Nederland is van het gas af, de veestapel is met een derde teruggebracht en een online ‘rechtwijzer’ geeft aan waar mensen juridisch staan en of er in hun situatie juridische stappen mogelijk zijn.” Wat betreft de rechtsbijstand is Westerveld somber: “Marktwerking zal ten koste gaan van de zwaksten in de samenleving. Tegelijkertijd zal machinale geschilbeslechting zijn intrede doen.” In hoger beroep zal volgens Westerveld ook in 2035 een menselijke rechter onontbeerlijk zijn, maar zonder kennis van technologie zul je in de toekomst geen rechter kunnen worden.”
Mies Westerveld werd aan het einde van het symposium geëerd met een liber amicorum onder de titel ‘Toegang tot recht. Beschouwingen aangeboden aan Mies Westerveld’.

Wetgevers leven regels rond oproepkrachten niet na
De rechtspositie van oproepkrachten komt steeds verder onder druk te staan, ook onder de nieuwe Wet Arbeidsmarkt in Balans die in 2020 ingaat. Dat betoogt VVR-erelid Eva Cremers-Hartman in een ingezonden artikel dat onlangs in de Volkskrant verscheen. “Het oproepcontract is de afgelopen vijftien jaar steeds populairder geworden. Oproepkrachten zijn werknemers die vooraf niet weten hoeveel uren ze wekelijks of maandelijks zullen werken. Ze krijgen alleen loon als ze feitelijk werken. Uit tellingen van het CBS blijkt dat het inmiddels gaat om ruim 940.00 personen. Dat is 10,5% van de totale werkzame beroepsbevolking.”
De kwaliteit van het oproepwerk wordt echter steeds slechter, betoogt Cremers. Met het oog op deze situatie werden in de Wet Werk en Zekerheid de mogelijkheden tot oproepcontracten ingeperkt, maar dat had echter niet het beoogde effect. Het aantal contracten steeg juist. Eva Cremers: “De enige conclusie hieruit is dat veel werkgevers de wet niet naleven en oproepcontracten afsluiten die in strijd zijn met de stringente wettelijke beperkingen. Opmerkelijk genoeg is dit voortdurend verzwegen in de halfjaarlijkse evaluaties van de Wet Werk en Zekerheid. Kennelijk knijpt de regering een oogje dicht voor deze wetsontduiking.” Vandaar dat Cremers ook sterke twijfels heeft bij de nieuwe Wet Arbeidsmarkt in Balans die beschermende bepalingen voor oproepwerknemers inhoudt. “De regering neemt als uitgangspunt dat werkgevers zich in beginsel aan hun wettelijke verplichtingen zullen houden. Dit is een absurde zienswijze die voorbij gaat aan de erkend zwakke positie van werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt.”
Het hele artikel van Eva Cremers is hier te lezen.
Op de laatste bijeenkomst van de werkgroep Sociaal en Europees Recht zette Pauline de Casparis de wetswijzigingen in een presentatie op een rij.

3.Jaarrekening 2018

10 oktober: Jaarcongres VVR over meerouderschap
Het jaarlijkse congres van de Vereniging Vrouw en Recht heeft dit jaar als thema meerouderschap en meerpersoonsgezag. Recent liet het kabinet weten het advies van de Staatscommissie Herijking ouderschap niet over te nemen, maar te kiezen voor deelgezag voor meerouders. Alle reden om deze voorstellen te confronteren met de rechtspraktijk. Aan het woord komen onder meer Wilma Eusman (familierechtadvocaat en lid van de Staatscommissie), Liesbeth Groenhuijsen (pedagoge die veel betrokken wordt bij echtscheidingen waarbij de belangen van kinderen in het geding zijn), Nicoline Grijmans (familierechtadvocaat gespecialiseerd in roze ouderschap) en Ariane Hendriks (familierechtadvocaat). Het congres wordt voorgezeten door Prof. Lies Punselie (Hoogleraar Familierecht, in het bijzonder jeugdrecht  Universiteit Leiden). De middag wordt afgesloten met een gezellig buffet bij Junilokaal in Den Haag. Graag ontmoeten wij u allen op 10 oktober! Aanvang 15 uur (inloop vanaf 14.45 uur). Aanmelden kan via de website van de VVR, waar meer informatie te vinden is.

16de Algemene Ledenvergadering
Voorafgaande aan het congres vindt de 16de ALV plaats. Aanvang 13.15 uur – 14.30 uur. Voor wie zich aanmeldt zijn er broodjes en (karne)melk. De ALV stukken staan op het ledengedeelte van de website. Ze worden ook digitaal toegestuurd naar de leden.

Recente jurisprudentie
Regelmatig wordt op de website van de VVR interessante jurisprudentie geplaatst. Recent onder meer over de ontbinding van een arbeidsovereenkomst met een PGB-zorgverlener en over ‘freelancers’ die tóch in dienst bleken van een thuiszorginstelling. Deze zaken worden aangedragen door VVR-leden. Komt u ook interessante uitspraken tegen? Stuurt dan even een linkje met de betreffende uitspraak naar de webredactie dan plaatsen wij het op de website.

Vrouw en Recht gaat wobben
Mac Vijn en Leontine Bijleveld hebben voor de VVR een WOB-verzoek ingediend om alle ontwikkelingen rondom de ‘zwangere zelfstandige en CEDAW’ te gaan documenteren. De Vereniging voor Vrouw en Recht wil de historie rondom de ‘zwangere zelfstandige’ vastleggen in een publicatie. Binnenkort meer hierover op de website.

Standbeeld voor Corry Tendeloo!
Corry Tendeloo moet bekender worden. Zij was degene die in de jaren ’50 een einde maakte aan het feit dat vrouwen in overheidsdienst automatisch werden ontslagen als ze in het huwelijk traden. En Tendeloo droeg eraan bij dat het burgerlijk wetboek getrouwde vrouwen niet langer bestempelde als handelingsonbekwaam. Diverse organisaties waaronder Atria, Opzij, WomenInc, maar ook bladen zoals Vogue, Elle en Cosmopolitan willen meer aandacht voor deze relatief onbekende feministe. En dus kwam er een petitie waarin opgeroepen wordt om deze belangrijke voorvechtster van gelijkheid tussen man en vrouw met een standbeeld te eren. Ook de VVR heeft de petitie onderschreven. Met 12.673 ondertekeningen moet de petitie toch zeker wel resulteren in een prachtig standbeeld!

Oproepen
– De werkgroep asiel- en migratierecht heeft onder leiding van Tomris Mustafezade dit jaar nieuwe wind in de zeilen gekregen. Interesse in deze thematiek? Neem dan vooral contact op met de voorzitter van de werkgroep.
– Ook de werkgroep geweld tegen vrouwen heeft naar aanleiding van de bijeenkomst  over strafbaarstelling van seks zonder instemming nieuwe enthousiaste leden gekregen. Ook interesse om in deze werkgroep mee te draaien? Neem dan contact op via het mailadres van de werkgroep.
– De werkgroep sociaal en Europees recht organiseert jaarlijks ongeveer twee bijeenkomsten waarvoor sprekers op het terrein van sociaal en Europees recht worden uitgenodigd. De trekker van deze werkgroep, Anja Eleveld, zoekt geïnteresseerde VVR-leden die mee willen denken en doen om ook komend jaar weer boeiende bijeenkomsten te kunnen organiseren. Interesse? Neem contact op: werkgroep sociaal en Europees recht.
– Tot slot zoekt ook het bestuur van de VVR nog uitbreiding. Denkt u graag mee over het jaarcongres, over wobben en over andere zaken? Neem dan contact op met Leontine Bijleveld via Voorzitter VVR.

Ook nieuwe wet helpt oproepkracht niet verder

Het oproepcontract is de afgelopen vijftien jaar steeds populairder geworden. Oproepkrachten zijn werknemers die vooraf niet weten hoeveel uren ze wekelijks of maandelijks zullen werken. Ze krijgen alleen loon als ze feitelijk werken. In de horeca, de detail- en groothandel en de zorgsector wordt veel met oproepcontracten gewerkt.

Sinds 2003 is het aantal werknemers met een oproepcontract gestaag toegenomen. In dat jaar was sprake van 443.000 oproepkrachten. Uit tellingen van het CBS blijkt dat het inmiddels gaat om ruim 940.00 personen. Dat is 10,5% van de totale werkzame beroepsbevolking.

Intussen wordt de kwaliteit van het oproepwerk slechter. TNO heeft in 2019 vastgesteld dat oproepkrachten harder en sneller moeten werken dan vaste werknemers, aanzienlijk vaker in ploegendiensten werken en fysiek zwaarder belast worden. Ook lopen deze werknemers in toenemende mate het risico hun baan te verliezen

De wetgever heeft oog voor de positie van oproepkrachten. De legale mogelijkheden om een oproepcontract te sluiten, zijn drastisch ingeperkt met de invoering van de Wet Werk en Zekerheid in januari 2015. Sindsdien kan alleen voor de eerste zes maanden van een arbeidsovereenkomst op basis van een oproepcontract worden gewerkt. Daarna is dit alleen onder twee voorwaarden mogelijk: 1. de cao moet vermelden voor welke functies het oproepcontract is toegestaan; 2 de werkzaamheden in die functies moeten incidenteel van aard zijn. Hiervan afwijken ten nadele van de werknemer is in strijd met de wet en maakt het contract nietig.

Deze regeling heeft niet het beoogde gevolg gehad. Het aantal oproepcontracten is juist gestegen. De ruimte die de wet laat voor oproepcontracten, is bij lange na niet voldoende om het stijgende aantal te herbergen. De enige conclusie hieruit is dat veel werkgevers de wet niet naleven en oproepcontracten afsluiten die in strijd zijn met de stringente wettelijke beperkingen. Opmerkelijk genoeg is dit voortdurend verzwegen in de halfjaarlijkse evaluaties van de Wet Werk en Zekerheid. Kennelijk knijpt de regering een oogje dicht voor deze wetsontduiking.

Met de Wet Arbeidsmarkt in Balans voorziet de huidige regering evenwel in nieuwe beschermende bepalingen voor oproepwerknemers. Deze bepalingen dienen als aanvulling op de juist genoemde – maar genegeerde – restrictieve wetgeving. De onderlinge verhouding tussen werkgever en werknemer wordt gereguleerd met nieuwe verplichtingen voor de werkgever. Met ingang van januari 2020 moet de werkgever de oproep om te komen werken vier dagen tevoren doen. Als de werkgever die oproep wijzigt of intrekt, moet hij de oproepkracht wel het loon betalen dat overeenkomt met de oorspronkelijk oproep. Verder moet de werkgever de oproepkracht een aanbod met vaste arbeidsomvang doen als het contract twaalf maanden heeft geduurd. Dit aanbod moet ten minste gelijk zijn aan de gemiddelde omvang van die twaalf eerste maanden. Bij nalatigheid van de werkgever heeft de oproepkracht recht op loon over die gemiddelde arbeidsomvang, ook als niet gewerkt is.

Op het eerste gezicht is de nieuwe regeling een sympathiek gebaar naar de oproepkracht. Het probleem is echter dat de wettelijke regeling uit 2015 – met de restricties voor het sluiten van een oproepcontract – klaarblijkelijk wordt ontdoken, en er geen maatregelen worden getroffen om naleving van de bestaande beperkingen te bevorderen. Sterker nog: tijdens de parlementaire behandeling van de Wet Arbeidsmarkt in Balans is het gebrek aan handhaving van de bestaande regelgeving helemaal niet aan de orde gesteld. Niet door de regering, niet door de volksvertegenwoordiging en evenmin door de arbeidsrechtelijke deskundigen die tijdens de parlementaire behandeling zijn gehoord.

De Raad van State betwijfelt of werkgevers de nieuwe beschermende bepalingen zullen toepassen, omdat ze een categorie werknemers betreffen met een zeer kwetsbare en afhankelijke positie. De regering stelde hier tegenover dat het in het arbeidsrecht gebruikelijk is dat de werknemer met zijn werkgever in gesprek gaat over het toekennen van rechten. De regering neemt daarbij als uitgangspunt dat werkgevers zich in beginsel aan hun wettelijke verplichtingen zullen houden. Dit is een absurde zienswijze die voorbij gaat aan de erkend zwakke positie van werknemers aan de onderkant van de arbeidsmarkt.

Er komt dus aanvullende regelgeving die niet te handhaven is, voor arbeidscontracten die de bestaande regels ontduiken. Deze stapeling van lekke maatregelen is een groot probleem voor de rechtsbescherming van werknemers. De handhaving van deze wetgeving kan blijkbaar niet aan werkgevers en werknemers worden overgelaten. De wetgever moet zorg dragen voor een deugdelijke publiekrechtelijke handhaving door de Inspectiedienst SZW. Minister Koolmees moet hiervoor – in samenspraak met de volksvertegenwoordiging – een plan op tafel leggen voordat de Wet Arbeidsmarkt in Balans in werking treedt.

Eva Cremers-Hartman, zelfstandig arbeidsrechtelijk onderzoeker en publicist te Leiden

28 augustus 2019