Niet vervullen zg echtelijke plichten (seks) door vrouw geen geldige reden voor echtscheiding – strijd met art. 8 EVRM

H.W. tegen Frankrijk
Uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) van 23 januari 2025. Link naar de uitspraak (taal Frans).

De zaak van H.W. tegen Frankrijk (verzoekschrift nr. 13805/21) draait om een echtscheiding die door de Franse rechter in hoger beroep was toegekend, omdat de vrouw in kwestie al geruime tijd geen seksuele interactie meer had met haar echtgenoot. Ze had hierdoor, zo oordeelde de Franse rechter, niet voldaan aan haar huwelijkse plichten zoals neergelegd in het Franse Burgerlijk Wetboek en droeg daardoor de volledige verantwoordelijkheid voor de echtscheiding. Haar beroep op cassatie wordt afgewezen en daarom stapte de vrouw naar het EHRM.

In zijn uitspraak oordeelt het EHRM unaniem dat er sprake is van een schending van artikel 8 (recht op eerbiediging van het privéleven en het gezinsleven) van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het Hof merkt op dat het concept van ‘huwelijkse plichten’, zoals dat in de Franse rechtsorde is vastgelegd en in deze zaak werd bevestigd door de Franse rechters, geen enkele rekening hield met het vereiste van instemming tot seksueel contact. Het Hof oordeelde dat een dergelijke huwelijkse verplichting in strijd is met seksuele autonomie, met het recht op lichamelijke integriteit en met de positieve verplichting van staten om preventieve maatregelen te nemen ter bestrijding van huiselijk en seksueel geweld.
Het Hof verwees expliciet naar de verplichtingen die voortvloeien uit het Verdrag van Istanbul (r.o.34 noemt art. 2, 3, 4, 12 en 36).

De uitspraak is van belang, omdat de zaak niet op zichzelf staat. Alhoewel het Franse Hof van Cassatie zich sinds 1997 niet meer heeft uitgelaten over de weigering van seksuele interactie als schending van huwelijkse plichten, testen lagere rechters nog met enige regelmaat of het weigeren van seks binnen het huwelijk leidt tot een ‘ernstige of herhaalde schending van huwelijkse plichten die echtscheiding rechtvaardigt’.

Link naar het Engelstalige persbericht van het EHRM (Registrar of the Court).

Uitbreiding gewenst voor de werkgroep migratie- en asielrecht

Bestuurslid Myriam El Khababi leidt onze werkgroep migratie- en asielrecht. In deze werkgroep is momenteel ruimte voor nieuwe enthousiaste deelnemers. Zowel vrouwen als mannen zijn welkom. Hoe diverser de groep, hoe beter!

De focus binnen deze werkgroep zal in het begin gezien de huidige ontwikkelingen vooral liggen op het asielrecht en de toegang tot het recht, maar andere ideeën zijn zeer zeker welkom. In een startbijeenkomst zullen we bespreken welke specifieke uitdagingen we zien voor vrouwen en wat we als werkgroep kunnen betekenen.

Wil je meehelpen en je inzetten voor de rechtspositie van vrouwen? En ben of word je lid van onze vereniging?* Sluit je dan aan bij onze werkgroep! Stuur een e-mail naar werkgroepmigratie@oud-vvr.computersaysno.eu met een korte motivatie, dan nemen we graag contact met je op. We kijken ernaar uit om van je te horen!

*Personen die lid zijn van de VVR kunnen deelnemen aan onze werkgroepen

VVR stopt met X

De Vereniging stopt met het gebruik van X. Het volgende bericht is daarom op 8 januari 2025 op X geplaatst: “De Vereniging voor Vrouw en Recht Clara Wichmann (VVR) stopt met het gebruik van X. De VVR blijft zich inzetten voor het verbeteren van de rechtspositie van vrouwen en het bieden van een netwerk aan juristen en aanverwanten met interesse voor vrouw en recht (zie: www.oud-vvr.computersaysno.eu)”.

Kinderrechter past ambtshalve Verdrag van Istanbul toe bij Onder Toezicht stellen kinderen

In december 2024 is een uitspraak van Rechtbank Zeeland-West-Brabant gepubliceerd waarin de kinderrechter ambtshalve verwijst naar de verplichtingen voortvloeiend uit het Verdrag van de Raad van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld (Verdrag van Istanbul), ECLI:NL:RBZWB:2024:8269. In r.o. 5.6 verwijst de rechter eerst naar artikel 2 lid 2 van de Memorie van Toelichting van de goedkeuringswet, waarin staat dat het Verdrag van Toepassing is op alle slachtoffers van huiselijk geweld, dus ook mannen en kinderen. Vervolgens wijst de rechter op artikel 18 lid 1 van het Verdrag waarin staat dat verdragsluitende staten maatregelen dienen te nemen die nodig zijn ter bescherming van alle slachtoffers tegen verdere daden van geweld.

Met dank aan VVR-lid Ine Avontuur die de uitspraak besprak in een post op LinkedIn (17 december 2024). Volgens Avontuur is het de eerste keer dat een rechter ambtshalve verwijst naar verplichtingen uit het Verdrag van Istanbul.

Hoe staat het met de rechtspositie van vrouwen? Verslag Lustrumcongres VVR 17 oktober 2024

Maaike Visser schreef het verslag van het lustrumcongres van de VVR op 17 oktober 2024. Na inleidende woorden van voorzitter Leontine Bijleveld, lieten keynote sprekers
Mariëtte Hamer en Kathalijne Buitenweg hun licht schijnen over het centrale thema: Hoe staat het met de rechtspositie van vrouwen?

Het tweede deel van het congres was gewijd aan nieuwe digitale vormen van (seksueel) geweld tegen vrouwen en de rol van het recht. Rajae Azaroual leidde een paneldiscussie na korte presentaties van Otto Volgenant (advocaat) en onderzoekers Marthe Goudsmit Samaritter en Nanda van der Poel.

Hier is de link naar de PDF:Verslag Lustrum Congres VVR 2024

Voorzieningenrechter Rb Noord Nederland kent PGB-zorgverleenster langere loondoorbetaling bij ziekte toe – 29 augustus 2024

ECLI:NL:RBNNE:2024:3319

De zorgverleenster werkte 28 uur per week voor een PGB-houder, verdeeld over drie dagen. Hier was de Regeling Dienstverlening aan Huis van toepassing, die voorschrijft dat huishoudelijke werkers en zorgverleners aan huis minder sociale rechten hebben dan alle andere werknemers. In geval van ziekte een loondoorbetaling gedurende maximaal zes weken, terwijl all andere werknemers 104 weken minimaal 70% doorbetaald krijgen.
De Centrale Raad van Beroep had al op 30 maart 2023 geoordeeld dat de toepassing van de Regeling Dienstverlening aan Huis in het geval van PGB-zorg verboden indirecte discriminatie is, niet gerechtvaardigd door objectieve factoren.
Toch weigerde de SVB langer loon door te betalen dan zes weken en verschool achter het feit dat het bij de CRvB een jaar eerder om een WW-uitkering ging en niet om loondoorbetaling bij ziekte.
De zorgverleenster heeft hiertegen bezwaar aangetekend en tegelijkertijd een voorlopige inkomens voorziening gevraagd aan de voorzieningenrechter – ze was nog steeds arbeidsongeschikt en zat al drie maanden zonder inkomen.
De voorzieningenrechter maakte korte metten met het verweer van de SVB: het is de algemeen aanvaarde opvatting dat ook deze regeling discriminerend is en daarom gewijzigd moet worden. Ook budgettaire bezwaren van de SVB werden van tafel geveegd: dat heeft minder belang gezien de vast rechtspraak van het Hof van Justitie van de EU dat budgettaire overwegingen geen rechtvaardiging vormen voor discriminatie.

De voorzieningenrechter schorste het bestreden besluit en trof de voorlopige voorziening van door doorbetaling vanaf de datum waarop de SVB met betalen was gestopt, tot zes weken na het nemen van besluit op bezwaar.

Groot interview met Ine Avontuur in Financieel Dagblad 4 november 2024

Advocaat Ine Avontuur: ‘Soms vraag ik me af waarom ik me zo opwind”.

Lees hier het interview van Astrid Theunissen met VVR-lid Ine Avontuur.

Nieuwsbrief november 2024

Lustrum Congres op 17 oktober 2024
Het bestuur kijkt tevreden terug op het Lustrumcongres: een volle zaal met zeer gemêleerd publiek, boeiende sprekers en panneldeelnemers en meer dan tien nieuwe leden.
Het verslag is in conceptversie bijna af en wordt eerst voorgelegd aan het bestuur en daarna aan de sprekers. Naar verwachting kan het ruim voor het eind van het jaar naar de deelnemers gestuurd en op de website geplaatst.

Enquête onder advocaten familierecht over huiselijk geweld
Ariane Hendriks en Myriam El Khababi hebben er hard aan getrokken, met succes. Uiteindelijk hebben 131 advocaten de enquête volledig ingevuld. De onderzoekers van het Verwey Jonker zijn nu de resultaten aan het analyseren.
In het eindrapport worden ook de uitkomsten van de duidingssessies verwerkt die nu op meerdere plekken in het land gehouden worden en waarin advocaten, rechters en medewerkers van de Raad voor de Kinderbescherming en Veilig Thuis reageren op het beeld dat uit de enquête naar voren is gekomen. Het eindrapport wordt tegen het voorjaar van 2025 verwacht.

Vacature: Vrijwilliger Secretariaat bij het Netwerk VN-Vrouwenverdrag
Wegens toename van het aantal activiteiten is het Netwerk VN-Vrouwenverdrag op zoek naar versterking van het secretariaat. Misschien iets voor student-leden van de VVR: heb je organisatorische skills en affiniteit met sociale media?
In deze vrijwilligersfunctie zul je nauw samenwerken met de huidige secretariaatsvrijwilliger. Jullie delen de taken en ondersteunen elkaar bij afwezigheid.
Ingangsdatum zo mogelijk per 1 december 2024.
Het Netwerk kan gedurende 13 maanden – december 2024 tot en met december 2025 – de maximale vrijwilligersvergoeding à € 175 per maand ter beschikking stellen aan de vrijwilliger.
Kijk voor meer informatie op de website van het Netwerk. Geïnteresseerd? Stuur uiterlijk 24 november 2024 een korte motivatie en een beknopt CV naar schaduwrapportage@gmail.com.

Expert gezocht voor commentaar gender stereotypes
Het Netwerk VN-Vrouwenverdrag zoekt een expert voor het schrijven van een Engelstalig commentaar op de Concept Note voor de nieuwe Algemene Aanbeveling (GR 41) van het CEDAW-Comité over genderstereotypen. De aanbeveling zal de nadruk leggen op de impact van genderstereotypering op o.a. de toegang tot het recht, media en AI met aandacht voor intersectionaliteit. Het commentaar moet maximaal 10 pagina’s beslaan en 31 januari klaar zijn in de aanloop naar CEDAW-sessie 90 (februari 2025). Er is een budget beschikbaar voor schrijven en logistiek, met aanvullende mogelijkheden voor deelname aan de sessie in Genève. Meer informatie in de uitvraag.
Geïnteresseerd? Stuur uiterlijk 24 november 2024 een mail met een plan van aanpak en een kort CV waaruit expertise in mensenrechten en gender (+ Engelstalige teksten) blijkt naar schaduwrapportage@gmail.com.

Verkennende bijeenkomst werkgroep migratierecht
Nieuwe verkozen bestuurslid Myriam El Khababi wil kijken of ze de werkgroep migratierecht nieuw leven in kan blazen. Dat zou in deze gure tijden wel wenselijk zijn. Gezien de expertise op dit terrein onder behoorlijk wat VVR-leden zou er voldoende potentie moeten zijn. Wie wil meedenken of belangstelling wil tonen kan dat melden via het contactformulier van de werkgroep migratierecht.

Wie krijgt de Feministische Impact Prijs 2024?
Onder de genomineerden een debuutroman over partnergeweld en dwingende controle en een toneel-, dans- en muziekvoorstelling over het aangrijpende verhaal van de vermoorde Leila. Thema’s waar de VVR en verschillende leden zich regelmatig mee bezig houdt/houden. Kijk hier voor het programma.

Het Feministische Cultuurfonds Gender&wetenschap kent de Feministische Impact Prijs (7.500 euro) tweejaarlijks toe aan een feministisch cultuurproduct dat een breder publiek bereikt. Op 22 november 2024 wordt de FIP voor het eerst uitgereikt.
De vier genomineerden zijn:
Dat zou jij nooit toelaten (Boek) van Tessel ten Zweege
Kings (Theater) van RIGHTABOUTNOW INC
Radeloze Helden (Boek) van Maaike Meijer
Roya Was Here (Film) van Nafiss Nia

Vrijdag 22 november van 16.30 tot 19 uur (inloop vanaf 16 uur)
Tolhuistuin-Zonzij, IJpromenade 2 Amsterdam (naast de pont van CS naar Buiksloterweg in Amsterdam-Noord).
Toegang is gratis, aanmelden is verplicht.

Mr. G.A.P. (Ine) Avontuur – Huiselijk geweld, gezag en omgang. Art. 31 van het Verdrag van Istanbul en de positieve verplichtingen onder art. 2,3 en 8 EVRM, artikel juli 2024

Tijdschrift Relatierecht en Praktijk nummer 5, juli 2024 p. 45-48

Avontuur-artikel REP (2024)

Volgens Art. 31 van het Verdrag van Istanbul moeten verdragsstaten een toetsingskader vaststellen rond huiselijk geweld, gezag en omgang. Dit is in Nederland nog niet gedaan. Het Verdrag van Istanbul en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens zijn beide verdragen van de Raad van Europa. Het eerste kent geen individueel klachtrecht, het tweede wel. VVR-lid Ine avontuur betoogt in dit artikel dat de jurisprudentie van het EHRM over schending van grondrechten wegens huiselijk geweld richtinggevend is voor de uitleg van het Verdrag van Istanbul. Avontuur vat de relevante jurisprudentie samen.

Mr. G.A.P. (Ine) Avontuur – Noot bij ECLI:NL:GHSHE:2024:618. Art. 31 Verdrag van Istanbul

In Jurisprudentie in Nederland, 21 juni 2024, afl. 5 nr. 70 publiceerde VVR-lid Ine Avontuur een noot bij en volgend op ECLI:NL:GHSHE:2024:618.

Ine Avontuur_noot in JIN 2024_70

Vordering nakoming zorgregeling op straffe van lijfsdwang in hoger beroep alsnog afgewezen. Herhaald (ex-)partnergeweld. Kind getuige van geweld.

Hof ’s-Hertogenbosch beslecht een reeks van vijf procedures (in totaal 2,5 jaar) over omgang en gezag en huiselijk geweld. Deze worden samengevat in de noot door Ine Avontuur, die de gang van zaken illustratief acht voor het zogenaamde drieplanetenmodel van de Britse M. Hester. Bij huiselijk geweld wordt volgens Hester vanaf drie verschillende planeten geopereerd met verschillende focus en tegenstrijdige normen: de huiselijk geweldplanet (strafrecht), de kinderbeschermingsplaneet (publiek recht) en de familierechtplaneet, waar de mishandelde moeder contact tussen mishandelende vader en kinderen moet ondersteunen. Het Verdrag van Istanbul schrijft, net als het EVRM en het IVRK een gecoördineerde risicotaxatie voor: bij een (risico op) huiselijk geweld ontstaat een ‘dure diligence’ verplichting dit geweld zo snel mogelijk te beëindigen en slachtoffers te beschermen. Hof ’s-Hertogenbosch noemt, anders dan de advocaat van de moeder, het Verdrag van Istanbul niet, maar de uitspraak is wel in overeenstemming ermee.