Instantie

Hoge Raad der Nederlanden

Samenvatting

Kinderalimentatie waarin alimentatie voor vrouw is begrepen; wijziging.
In het echtscheidingsconvenant met een beding van niet-wijziging, is de
kinderalimentatie bewust en in belang van de man en de vrouw vastgesteld
op een hoger bedrag dan nodig is voor de kinderen. In dat bedrag is een
-niet nader bepaalde- component voor levensonderhoud van de
vrouw begrepen. Verzoek wijziging kinderalimentatie kan dan niet worden
gegrond op de stelling dat kinderalimentatie van aanvang af niet aan wettelijke
maatstaven heeft beantwoord dan wel nadien heeft opgehouden daaraan te
voldoen.
Het stond het Hof vrij zich los te maken van de grieven en zelfstandig
te beoordelen of ’s mans draagkracht nog voldoende is nu het Hof kennelijk
heeft aangenomen dat deze kwestie in volle omvang aan zijn oordeel was
onderworpen.

Volledige tekst

3.2.6. Zoals in 3.1.1. bleek heeft de man in zijn appelgrieven gesteld
‘dat de kinderen in werkelijkheid veel minder kostten dan dit bedrag’ (i.e.
dat van de kinderalimentatie). Hoewel het formeel om kinderalimentatie
gaat, zou het in strijd met de strekking van het niet-wijzigingsbeding
en met art. 1:159 BW zijn, indien het in werkelijkheid voor het levensonderhoud
van de vrouw bestemde gedeelte van de kinderalimentatie op grond van art.
1:401 BW, zoals de man gevorderd heeft op nihil gesteld zou worden.
Te bedenken is in dit verband voorts dat de wijziging van de uitkering
tot levensonderhoud zoveel mogelijk aansluiting moet zoeken bij wat partijen
bij hun overeenkomst voor ogen stond. ÃNOOT 13#4#13Ž
Het wijzigen van het bestanddeel van de alimentatie dat materieel voor
het levensonderhoud van de kinderen bestemd is komt bij de behandeling
van onderdeel 6 aan de orde.

3.2.7. Onderdeel 6 klaagt, voor zover ‘het hof heeft geoordeeld dat wanneer
partijen bij een overeenkomst bewust afwijken van de wettelijke maatstaven
voor kinderalimentatie, zulks in de weg staat aan een wijziging op grond
van art. 1:401 BW’, deze beslissing rechtens onjuist is.

3.2.8. Indien de beschikking van het hof aldus gelezen zou moeten worden
dat een wijziging van de kinderalimentatie op grond van art. 1:401, lid
1, in het algemeen niet mogelijk is op de enkele grond dat de ouders bewust
van de wettelijke maatstaven zijn afgeweken, zou het middel m.i. terecht
zijn voorgesteld. ÃNOOT 14#4#14Ž

3.2.9. Evenwel zou ik menen dat het hof iets anders tot uitdrukking heeft
willen brengen, nl. het volgende.
Voor zover partijen bewust de kinderalimentatie hoger hebben vastgesteld
dan met de behoefte van de kinderen overeenkomt, is in feite sprake van
een bijdrage in het levensonderhoud van de vrouw. Deze kon het, zoals reeds
bleek, in dit geval niet vatbaar voor aanpassing op grond van art. 1:401
achten.
Voor zover de kinderalimentatie wel betrekking had op de werkelijke behoefte
van de kinderen, zou deze om geen andere reden dan gebrek aan draagkracht
bij de man kunnen worden aangepast. In r.o. 4.5 van de bestreden beschikking
gaat het echter niet om de draagkrachtfactor.

3.2.10. Uit het voorgaande blijkt dat onderdeel 5 in beginsel slaagt en
dat onderdeel 6 in een bepaalde lezing daarvan eveneens zou slagen.
Voor beide onderdelen geldt echter dat zij de door het hof gegeven motivering
bestrijden. Wat er zij van die motivering, leidt de beslissing van het
hof niet tot een onjuist resultaat. Dat betekent dat deze onderdelen per
slot van rekening geen doel treffen.

3.3.1. Zoals in 3.1.3 al is vermeld, heeft het hof in r.o. 4.5 ook beslist
dat de man, wat betreft de behoefte van de kinderen, geen beroep kan doen
op de leden 4 en 5 van art 1:401. Partijen zijn, naar het oordeel van het
hof, immers bewust afgeweken van de wettelijke maatstaven.

3.3.2. Onderdeel 7 acht dit oordeel van het hof onjuist of onvoldoende
gemotiveerd, omdat het hof niet heeft vastgesteld of partijen de wettelijke
maatstaven grovelijk miskend hebben. Het hof heeft ook niet onderzocht
in hoeverre het partijen vrijstond om een van de wettelijke maatstaven
afwijkende regeling te treffen.
Partijen zouden nimmer de hoogte van de kinderalimentatie lager kunnen
vaststellen dan de wettelijke maatstaven en zeker nimmer op nihil.

3.3.3 Zoals in het voorgaande al aan de orde is gekomen, wisten partijen
destijds wel degelijk dat zij de kinderalimentatie te hoog vaststelden
(teneinde daarin een component alimentatie voor de vrouw op te nemen).
Ingeval partijen, zonder dat sprake is van onjuiste of onvolledige gegevens
ÃNOOT 15#4#15Ž, bewust afwijken van de wettelijke maatstaven komt hun geen beroep
toe op art. 1:40 1, leden 4 en 5. ÃNOOT 16#4#16Ž

3.3.4. Het zou anders zijn indien partijen de kinderalimentatie te laag
zouden hebben vastgesteld. Dat dit het geval is heeft de man in het onderhavige
geding (begrijpelijkerwijs, gezien het feit dat zijn vordering strekt tot
het op nihil (althans verlagen, van de alimentatie) niet aangevoerd. In
tegendeel:
‘de man (heeft) zich immer op het standpunt (…) gesteld dat de kinderen
veel minder kosten dan ƒ 850 per kind per maand heeft hij een gematigd
bedrag van ƒ 375 per maand aangehouden, hetgeen reëel kan worden geacht.’
ÃNOOT 17#4#17Ž

3.3.5. Het onderdeel treft geen doel.

3.4.l. Onderdeel 8 verwijt het hof niet te hebben onderzocht hoe groot
op het moment van behandeling van de zaak de bij de kinderen bestaande
behoefte aan alimentatie was.

3.4.2. In de gegeven omstandigheden had een dergelijk onderzoek geen nut.
Het bestanddeel van de totale alimentatie waaraan de kinderen geen behoefte
hadden, was bestemd voor de vrouw, en dat was niet wijzigbaar. Dat was
de regeling waartoe partijen zich hebben willen verbinden.
Daarop loopt de klacht vast.

3.5.1. De onderdelen 9 tot en met12 hebben betrekking op het oordeel van
het hof dat de man voldoende draagkracht heeft om ook in de toekomst de
overeengekomen kinderalimentatie te blijven voldoen.

3.5.2.1. Het hof heeft een overzicht opgesteld van de totale tot de meerderjarigheid
van het jongste kind resterende alimentatieplicht van de man, welke het
heeft becijferd op ƒ 116.393 (r.o. 4.6).
Vervolgens heeft het de elementen onderzocht die de rechtbank in aanmerking
heeft genomen voor de bepaling van de draagkracht van de man. Daartoe behoorde
in het bijzonder een arbeidsongeschiktheidsuitkering van een verzekeraar
ad ƒ 136.875 en rentebaten ad ƒ 47.050 (r.o. 4.7) en de door het hof relevant
geachte klachten van de man daarover (r.o. 4.8).

3.5.2.2. Het hof heeft de cijfers van de door de man beheerste besloten
vennootschap besproken. Uit het vermogen van deze b.v. kan volgens het
hof bij 5% rente per jaar een bedrag van ƒ 125.000 worden verworven (r.o.
4.9).
Tegenover lagere huurinkomsten heeft het hof rekening gehouden met een
boekwinst als gevolg van de verkoop van het onroerend goed te S. (ro. 4.
10).

3.5.2.3. Het hof heeft de dotaties ten behoeve van de pensioenreserve van
de man te hoog geacht.
Het heeft geen rekening gehouden met een jaarlijkse storting van ƒ 64.745
(naast de premie voor het pensioen van ƒ 163.000 per jaar vanaf het 65ste
levensjaar van de man), die zouden moeten leiden tot een pensioeninkomen
van 275.000 per jaar op 60jarige leeftijd (r.o. 4.11).

3.5.2.4. Op grond van een en ander is het hof (r.o. 4.12) tot de slotsom
gekomen:
‘Op grond van het vorenstaande is het hof van oordeel dat voor zover de
man al niet in staat zou moeten worden geacht door een aanpassing van zijn
uitgavenpatroon de thans geldende bijdragen voor de kinderen tot het moment
dat ieder van de kinderen de achttienjarige leeftijd zal hebben bereikt
te betalen uit zijn inkomsten uit AAW/WAO-uitkering en de redelijkerwijs
te behalen inkomsten uit de vennootschap, van hem kan worden gevergd dat
hij gedurende relatief korte tijd inteert op zijn vermogen.’

3.5.3.1. Onderdeel 9 noemt een twaalftal grieven die betrekking hadden
op diverse inkomsten en lasten van de man. Volgens het onderdeel had het
hof (elk van) deze grieven moeten bespreken en moeten ingaan op het in
de grief en zijn toelichting naar voren gebrachte. Verzuim van een en ander
zou ’s hofs beslissing onbegrijpelijk maken.

3.5.3.2. De stelling dat de appelrechter gehouden is alle voorgestelde
appelgrieven te onderzoeken, vindt geen steun in het recht. In het bijzonder
kan hij voorbijgaan aan grieven waarbij de appellant, hetzij van het begin
af, hetzij als gevolg van de beslissing over andere grieven, geen belang
heeft.
Een alimentatiegeding als het onderhavige vormt een illustratie daarvan.
Een alimentatieplichtige valt met een aantal grieven de beslissing van
de lagere rechter aan, volgens welke hij voldoende draagkracht heeft om
de vastgestelde bijdrage te betalen. De appelrechter stelt, na onderzoek
van één of meer van de grieven vast dat de betrokkene wèl voldoende draagkracht
heeft. De rechter kan dan aan de overige grieven die op de draagkracht
betrekking hebben, voorbijgaan.

3.5.3.4. De in de vorige paragraaf geschilderde situatie heeft zich hier
voorgedaan. Daarop stuit het onderdeel af.

3.5.4.1. Onderdeel 10 verwijt het hof dat het de man vereenzelvigd zou
hebben met de vennootschap waarvan hij aandeelhouder is.
Het hof zou bij zijn beoordeling rekening hebben gehouden met het in de
b.v. van de man aanwezige vermogen. Volgens het onderdeel valt niet in
te zien hoe dit vermogen kan strekken ten behoeve van de alimentatieverplichtingen
van de man, nu het om gescheiden vermogens gaat. Voorts had het hof, naast
dit vermogen ook rekening moeten houden met de kosten van de vennootschap.

3.5.4.2. Het hof heeft aangenomen dat de vennootschap van de man door deze
beheerst wordt (r.o. 4.9, zie hiervóór, 3.5.2.2). De vrouw heeft in cassatie
gesteld dat de man directeur en enig aandeelhouder van de b.v. is. ÃNOOT 18#4#18Ž
Naar mijn indruk gaat het om een besloten vennootschap die aanvankelijk
het karakter van praktijkvennootschap had, maar nadien (toen de man zijn
praktijk niet meer uitoefende) het karakter van pensioenvennootschap heeft
gekregen (vgl. bestreden beschikking r.o.4.9). Dat de man, zoals de vrouw
stelt, enig aandeelhouder is, staat feitelijk niet vast, maar is – juist
gezien het pensioen-b.v. karakter – wel waarschijnlijk.

3.5.4.3. Ik kan in de beschikking van het hof niet lezen dat het hof de
man en de vennootschap heeft vereenzelvigd. Het hof heeft de omvang van
de als pensioenpremie dienende dotaties van de man aan de b.v. onderzocht
en daarbij ook rekening gehouden met het de rente-inkomsten die de b.v.
uit haar vermogen kon behalen. Dat laatste onderzoek was nodig om te beoordelen
of de dotaties niet te hoog waren.
In de gegeven omstandigheden kon het hof rekening houden met de financiële
situatie van de BV voor het bepalen van de draagkracht van de man. ÃNOOT 19#4#19Ž
Dit vloeit voort uit diens aandeelhouderschap en heeft met vereenzelving
niet van doen.

3.5.3.4. Uit r.o. 4.9 blijkt dat het hof rekening heeft gehouden met de
gehele financiële situatie van de vennootschap, zoals deze blijkt uit de
opgestelde financiële verslaglegging over 1996. Het verwijt dat het hof
slechts met de inkomsten van de b.v. heeft gerekend en niet met de kosten
lijkt mij dan ook niet terecht gemaakt.
De alimentatierechter zal bij de bepaling van de draagkracht van een alimentatieplichtige
rekening mogen – zoal niet: moeten – houden met inkomsten uit een vennootschap,
waarvan de betrokkenen een aanzienlijk pakket (of alle) aandelen houdt.
Overigens meen ik dat het hof geen rekening heeft gehouden met inkomsten
uit de vennootschap, maar met inkomsten van de vennootschap, zulks ter
bepaling van de redelijkheid van door de man als pensioenpremie te verrichten
dotaties aan de b.v.
Verlaging van die dotaties zou dus niet behoeven te betekenen dat de vennootschap
op haar vermogen inteert. Daaraan doet niet af dat het hof het op zichzelf
aanvaardbaar heeft geacht indien dit gedurende enige tijd wèl zou gebeuren.
ÃNOOT 20#4#20Ž

3.5.4. Een en ander leidt tot de slotsom dat het onderdeel faalt.

3.5.5. Onderdeel 11 bouwt voort op onderdeel 1O en deelt het lot daarvan.

3.5.6.1. Onderdeel 12 klaagt erover dat het hof er geen blijk van heeft
gegeven de gewijzigde omstandigheden aan de kant van de man in zijn overwegingen
te hebben betrokken. Onder meer zou het dan gaan om de nieuwe gezinssituatie
van de man, de redenen van zijn verhuizing en het wegvallen van huuropbrengsten.

3.5.6.2 Het hof heeft de draagkracht van de man opnieuw berekend. Het zou
dit in casu niet hebben behoeven te doen als de omstandigheden aan de zijde
van de man niet gewijzigd waren. Dat het daarbij tot de slotsom is gekomen
dat deze draagkracht (ondanks al hetgeen de man had aangevoerd) nog steeds
aanwezig was, doet er niet aan af dat in de werkwijze besloten ligt dat
het wel rekening heeft gehouden met de gewijzigde omstandigheden waarin
de man verkeerde.
Het onderdeel mist derhalve feitelijke grondslag.

3.6. Volledigheidshalve merk ik nog het volgende op.
De enige grond waarop de vordering van de man succes had kunnen hebben
was dat zijn draagkracht niet toeliet de overeengekomen kinderalimentatie
te betalen. Het hof heeft beslist dat ’s mans draagkracht voldoende is.
De bevinding dat de onderdelen 8-12, die de aan de draagkracht van de man
gewijde overwegingen en beslissingen bestrijden, falen, moet daarom de
verwerping van het beroep tot gevolg hebben, ongeacht het lot van de voorafgaande
onderdelen.

4. CONCLUSIE

De conclusie strekt tot verwerping van het beroep, met zodanige beslissing
over de kosten als de Hoge Raad adequaat zal achten.

[…]

Hoge Raad:

1. HET GEDING IN FEITELIJKE INSTANTIES

Met een op 17 september 1996 ter griffie van de Rechtbank te Breda ingekomen
verzoekschrift heeft tot verzoeker cassatie – verder te noemen: de man
– zich gewend tot die Rechtbank en verzocht de bij beschikking van deze
Rechtbank van 12juli 1994 voor de uit zijn door echtscheiding ontbonden
huwelijk met verweerster in cassatie – verder te noemen: de vrouw – te
S. geboren kinderen (1) J.W., geboren in 1980, (2) I.W., geboren in 1981,
en (3) R.W., geboren in 1983, vastgestelde bijdrage welke de man dient
te voldoen in de kosten van het levensonderhoud van deze kinderen, met
ingang van 1 juli 1996 nader vast te stellen op nihil, althans op een zodanig
bedrag als de Rechtbank in goede justitie juist oordeelt. Bij aanvullend
verzoekschrift van 22 januari 1997, ter griffie ontvangen op 27 januari
1997 heeft de man dit verzoek herhaald en eraan toegevoegd het verzoek
de vrouw te veroordelen tot terugbetaling van de door haar sedert die datum
ontvangen alimentatiebedragen, te vermeerderen met de wettelijke rente
vanaf 27 januari 1997.
De vrouw heeft de verzoeken bestreden.
Na zeer uitvoerig schriftelijk debat van partijen, een mondelinge behandeling
en het horen van het oudste kind, heeft de Rechtbank bij beschikking van
29 april 1997 het verzoek afgewezen.
Tegen deze beschikking heeft de man hoger beroep ingesteld bij het Gerechtshof
te ‘s-Hertogenbosch. De vrouw heeft incidenteel hoger beroep ingesteld.
Bij beschikking van 11 maart 1998 heeft het Hof in het principaal appel
voormelde beschikking van de Rechtbank bekrachtigd en in het incidenteel
appel het beroep verworpen.
(…)

2. HET GEDING IN CASSATIE

(…)
De conclusie van de Advocaat-Generaal Mok strekt tot verwerping van het
beroep, met zodanige beslissing over de kosten als de Hoge Raad adequaat
zal achten.

3. BEOORDELING VAN HET MIDDEL

3.1 Het gaat in dit geding, kort samengevat, om het volgende.
Partijen zijn in 1978 gehuwd en in 1994 op gemeenschappelijk verzoek gescheiden.
Bij de beschikking van 12 juli 1994, waarbij de echtscheiding werd uitgesproken,
is tevens de door de man te betalen kinderalimentatie vastgesteld, en wel,
conform het door partijen gesloten echtscheidingsconvenant, op ƒ 850 per
maand voor elk van de drie kinderen van partijen, welke kinderen op dat
moment 13, 12 en 11 jaar oud waren. In dit bedrag was een – niet nader
bepaalde – component begrepen als bijdrage in de kosten van het levensonderhoud
van de vrouw, die daartegenover afzag van alimentatie voor zich zelf. Deze
in het convenant gekozen constructie bood beide partijen voordeel. Het
convenant bevatte een niet-wijzigingsbeding als bedoeld in het eerste lid
van art. 1:159 BW.
In dit bij verzoekschrift van 16 september 1996 aangevangen geding verzoekt
de man, wiens eerdere wijzigingsverzoek begin 1996 was afgewezen, wederom
wijziging van de kinderalimentatie. Hij wil deze met ingang van 1 juli
1996 nader zien vastgesteld op nihil, dan wel op een door de rechter te
bepalen bedrag. De man heeft dit verzoek in eerste aanleg daarop gebaseerd
dat sinds voormelde beschikking de omstandigheden zodanig zijn gewijzigd
dat de vastgestelde bijdrage niet meer aan de wettelijke maatstaven voldoet.
Hij beriep zich daartoe erop dat de tandartsenmaatschap waarvan hij destijds
deel uitmaakte, inmiddels per 1 juli 1996 was ontbonden en dat hij sindsdien
de praktijk niet meer uitoefent.
De Rechtbank heeft het verzoek van de man afgewezen. Zij stelde voorop
dat de behoeften van de kinderen aan de bijdrage niet was weersproken en
daarmee vaststond, en kwam na ampel onderzoek naar ’s mans draagkracht
tot de slotsom dat deze voldoende was om de geldende bijdragen (ten gevolge
van de wettelijke indexeringen inmiddels ƒ 870,52 per maand) te voldoen.
Het Hof heeft deze beschikking bekrachtigd.

3.2 In appel heeft de man veertien grieven aangevoerd; dertien daarvan
keerden zich tegen de beslissing omtrent zijn draagkracht, de eerste tegen
het uitgangspunt dat de behoefte van de kinderen niet was weersproken.
In zijn toelichting op deze grief voerde de man aan dat hij, zoals hij
al in eerdere procedures tussen partijen had gedaan, ook in dit geding
had bestreden dat de kinderen behoefte zouden hebben aan een bijdrage van
ƒ 850 per maand. Bij de mondelinge behandeling heeft de man dit herhaald,
maar daaraan toegevoegd dat hij wèl bereid was tot betaling van een kinderalimentatie
van ƒ 350 per maand per kind vanaf 1 juli 1996.
Het Hof heeft de eerste appelgrief van de man verworpen (rov. 4.5). Zijn
motivering komt neer op het volgende. Uitgangspunt moet zijn dat partijen
door in hun echtscheidingsconvenant in beider belang voormelde constructie
te kiezen bewust zijn afgeweken van de op het stuk van kinderalimentatie
geldende wettelijke maatstaven voor zover betrekking hebbend op de behoefte
van de onderhoudsgerechtigde, immers deze alimentatie hebben vastgesteld
op een hoger bedrag dan beantwoordde aan de behoeften van de kinderen.
Dit brengt mee dat een verzoek tot wijziging van deze alimentatie niet
kan worden gebaseerd op de stelling dat zij in zoverre aan die maatstaven
van de aanvang af niet heeft beantwoord of van meet af aan berust op grove
miskenning daarvan, dan wel nadien heeft opgehouden daaraan te voldoen.
In aanmerking genomen dat de daarvoor in het convenant bewust en in beider
belang gekozen constructie impliceert dat de kinderalimentatie in dit geval
mede strekt ter voorziening in de behoefte van de vrouw en in zoverre niet
voor wijziging vatbaar is, is ’s Hofs slotsom juist. De onderdelen 5-8,
die zich tegen deze slotsom en de daartoe leidende gedachtegang keren,
zijn mitsdien tevergeefs voorgesteld, voor zover de daarin opgeworpen rechtsklachten
al niet uitgaan van een blijkens het voorgaande onjuiste lezing van de
bestreden overweging, falen zij omdat ’s Hofs beslissing juist is, terwijl
de motiveringsklachten niet kunnen dienen ter bestrijding van een rechtsoordeel.

3.3 De onderdelen 9-12 keren zich tegen de rov. 4.6-4.12 in welke overwegingen
het Hof de vraag heeft onderzocht of – zoals de Rechtbank had geoordeeld
-’s mans draagkracht nog steeds voldoende is om de voormelde alimentatie
te betalen, en deze vraag op grond van een eigen, zich van voormelde grieven
los makende gedachtegang bevestigend heeft beantwoord.
Dat het Hof dit onderzoek nodig heeft geoordeeld, impliceert dat het ervan
is uitgegaan dat zich aan de kant van de man zodanige wijziging in de omstandigheden
hadden voorgedaan dat een hernieuwd onderzoek naar zijn draagkracht geboden
was. Onderdeel 12 dat ervan uitgaat dat het Hof met de door de man aangevoerde
wijziging in zijn omstandigheden geen rekening heeft gehouden, mist derhalve
feitelijke grondslag.
Onderdeel 9 dat erover klaagt dat het Hof zich heeft los gemaakt van de
grieven en in zijn eigen gedachtegang niet of onvoldoende heeft doen blijken
dat het rekening heeft gehouden met al hetgeen in die grieven en de daarop
gegeven toelichting is aangevoerd, miskent dat het het Hof, nu dit kennelijk
heeft aangenomen dat deze voormelde vraag in volle omvang aan zijn oordeel
onderwierpen, vrijstond zich los te maken van de grieven en zelfstandig
te beoordelen of ’s mans draagkracht nog voldoende is om de alimentatie
waarvan hij wijziging verzoekt, te voldoen, terwijl het Hof niet gehouden
was om daarnaast ook nog eens gemotiveerd rekenschap ervan te geven waarom
het in of bij de grieven aangevoerde naar zijn oordeel niet tot een andere
slotsom kon leiden.
De onderdelen 10 en 11 verwijten het Hof in het kader van zijn onderzoek
naar de draagkracht van de man deze te hebben vereenzelvigd met de door
het Hof in zijn rov. 4.8 en 4.9 genoemde vennootschap. Dit verwijt berust
op onjuiste lezing van de aangevallen overwegingen. Het Hof is ervan uitgegaan
dat het hier om een pensioenvennootschap gaat, wier vermogen ertoe strekt
de invaliditeits- en pensioenaanspraken van de man af te dekken en die
dan ook geheel door hem wordt beheerst. Dit uitgangspunt is niet onbegrijpelijk
in het licht van het in dit geding door de man ingenomen standpunt (hij
spreekt in zijn gedingstukken een en andermaal van: ‘de man, althans diens
vennootschap’, terwijl hij bij de mondelinge behandeling heeft gezegd:
‘De huidige kinderalimentatie kan ik alleen ten laste van de BV betalen’).
Daarvan uitgaande heeft het Hof klaarblijkelijk geoordeeld dat, wanneer
wordt uitgaan enerzijds van een redelijk te oordelen hoogte van de pensioenaanspraken
en anderzijds van het vermogen van de vennootschap en de daarvan in redelijkheid
te verwachten opbrengst, moet worden aangenomen dat de man uit deze vennootschap
inkomsten zou kunnen trekken welke te samen met zijn overige inkomsten
voldoende zijn om de alimentatie waarvan hij wijziging verzoekt, te betalen.
Het Hof heeft daaraan nog toegevoegd dat, zo dat al anders mocht zijn,
van de man kan worden gevergd dat hij gedurende relatief korte tijd – de
alimentatieverplichtingen van de man beginnen in 1998 terug te lopen en
eindigen in 2001 – inteert op zijn vermogen.
Laatstgemeld oordeel wordt in cassatie niet bestreden. Daargelaten of dit
niet ten gevolge heeft dat de man belang mist bij zijn klachten over eerstvermeld
oordeel en de gedachtegang waarop dit steunt, die klachten stuiten daarop
af dat die gedachtegang niet blijk geeft van een onjuiste rechtsopvatting
en geenszins onbegrijpelijk is.

4. BESLISSING

De Hoge Raad verwerpt het beroep.
@@TNT=
[NOOT_1]
Inleidend verzoekschrift, p. 1.
[NOOT_2]
Zie prod. 6A bij het aanvullend verzoekschrift van 22 januari 1997.
[NOOT_3]
Beschikking van 20 maart 1996, r.o. 3, 7e alinea in een eerder geding
tussen partijen (de inhoud van die beschikking moet, naar de rechtbank
in haar beschikking van 29 april 1997 – ro. 1, 3e streepje – heeft aangegeven,
worden beschouwd in laatstgenoemde beschikking te zijn overgenomen).
[NOOT_4]
Bedoeld moet zijn: art. 1, 2e alinea.
[NOOT_5]
Een indicatie voor de hoogte is te vinden in prod. 6B bij het aanvullend
verzoekschrift van 22 januari 1997; de aldaar ten tijde van de echtscheidingsprocedure
door de gemeenschappelijke advocaat opgestelde alimentatieberekening gaat
uit van een alimentatie van ƒ 300 per kind per maand en een totale alimentatiebijdrage
van ƒ 2571 per maand (vgl. ook de uiteindelijke hoogte: 3 x ƒ 850 = ƒ 2550).
Voor de alimentatiecomponent voor de vrouw betekent dit dus ƒ 2550 minus
ƒ 900 = ƒ 1650.
[NOOT_6]
Bestreden beschikking, r.o. 4.5, 1e alinea, laatste gedeelte.
[NOOT_7]
De fiscale kant van de gemaakte regeling blijft hier verder buiten beschouwing.
Het oudste kind is, na de vastlegging van bestreden beschikking, de meerderjarigheidsgrens
inmiddels gepasseerd.
[NOOT_8]
Tijdens de behandeling in hoger beroep heeft de man aangeboden een bijdrage
te blijven betalen van ƒ 350 per kind per maand, zie p. 2 van het p-v d.d.
6 februari 1998 en r.o. 4.6 slot van de bestreden beschikking.
[NOOT_9]
Cursivering toegevoegd.
[NOOT_10]
Vgl. over niet-wijzigingsbedingen en kinderalimentatie Van Mourik/Verstappen,
Nederlands Vermogensrecht bij echtscheiding, 1997, p. 528-529.
[NOOT_11]
Vgl. Asser-De Boer, 1998, nr. 106 1, p. 792 e.v
[NOOT_12]
Zie ook de uiteenzetting in onderdeel 2 van het middel.
[NOOT_13]
HR 23 oktober 1987, NJ 1988, 438, m.nt. E.A.A. Luyten, r.o. 3.2.
[NOOT_14]
Vgl. het in de vorige noot genoemde arrest, r.o.3.3.
[NOOT_15]
Daarvan is niets gebleken. De wijze waarop partijen de hoogte van de
alimentatie zijn overeengekomen wijst geenszins in deze richting.
[NOOT_16]
Zie over art. 1:401, lid 5, BW (destijds lid 3): HR 15 november 1974,
NJ 1976, 122 m.nt. E.A.A. Luyten en 23 oktober 1987, NJ 1988, 438 m.nt.
E.A.A. Luyten.
[NOOT_17]
(Ongedateerde) reactie (41665/FA RK 96-4404) op het aanvullend verweerschrift,
gericht tot de rechtbank, nr. 28.
[NOOT_18]
Verweerschrift in cassatie, 2.9, waar elders de uitdrukking ‘grootaandeelhouder’
wordt gebruikt.
[NOOT_19]
Vgl. HR 31 maart 1989, NJ 1989, 508; HR 23 september 1994, NJ 1995,
25 en HR 7 november 1997, nr. 8936 (niet gepubl.);
[NOOT_20]
Vgl. Van Mourik/Verstappen,a.w., p. 489.

Rechters

Mrs. Martens, Korthals Altes, Van der Putt-Lauwers, Fleers,De SavorninLohmann; A-G Mok

Instantie

Gerechtshof ‘s-Gravenhage

Samenvatting

Partijen zijn met elkaar gehuwd geweest en gescheiden. Zij hebben drie
minderjarige kinderen. Bij convenant van 22 november 1994 zijn partijen
overeengekomen dat de man zijn alimentatieverplichting ten aanzien van de
vrouw afkoopt over de periode vanaf 1 december 1994 en dat hij een afkoopsom
van ƒ 120.000 in 48 maandelijkse termijnen van tenminste ƒ 2.500 zal betalen.
De vrouw zou met ingang van 1 december 1994 afstand doen van haar aanspraken
op alimentatie voor zichzelf. De man is dit convenant tot en met juli 1997
nagekomen en is vervolgens gestopt met betalen, terwijl er nog ƒ 40.000 open
stond. De vrouw vordert betaling van dit bedrag. De man verzoekt het
convenant te vernietigen op grond van dwaling c.q. misbruik van
omstandigheden en subsidiair de tussen partijen gesloten overeenkomst te
wijzigen en de alimentatie ten behoeve van de vrouw, op grond dat deze is
aangegaan met grove miskenning van de wettelijke maatstaven, met
terugwerkende kracht tot 1 augustus 1997 te bepalen op nihil. Het Hof
oordeelt dat de betalingen van de man op grond van het convenant geen
alimentatiebetalingen zijn en daarom moet de vrouw nakoming van het convenant
door middel van een dagvaardingsprocedure vorderen. Zowel de vrouw als de man
worden in hun verzoek niet-ontvankelijk verklaard.

Volledige tekst

HET GEDING

Partijen zijn met elkaar gehuwd geweest en gescheiden. Bij beschikking van de
rechtbank te ‘s-Gravenhage van 19 januari 1994 is de door de man aan de vrouw
te betalen alimentatie bepaald op ƒ 2.500 per maand en de door de man aan de
vrouw te betalen kinderalimentatie ten behoeve van de op 7 januari 1987
geboren Dennis Bernard Johan en de beiden op 17 oktober 1989 geboren Yvette
Josephine Sophie en Thomas Gerard Willem bepaald op ƒ 500 per maand per kind.

Bij convenant van 22 november 1994 zijn de partijen overeengekomen dat de man
zijn alimentatieverplichting ten aanzien van de vrouw afkoopt over de periode
vanaf 1 december 1994 en dat hij een afkoopsom van ƒ 120.000 in 48
maandelijkse termijnen van tenminste ƒ 2.500 zal betalen, waarvan de eerste
termijn op 1 december 1994 verviel en de laatste op 1 november 1998 zou
vervallen, terwijl de vrouw met ingang van 1 december 1994 afstand zou doen
van haar aanspraken op alimentatie voor zichzelf. De man is dit convenant tot
en met juli 1997 nagekomen en is vervolgens gestopt met betalingen.

Op 17 oktober 1997 heeft de vrouw de rechtbank nakoming van het hierboven
genoemde convenant verzocht, in die zin dat de man ƒ 40.000 zal betalen in 16
achtereenvolgende maandelijkse termijnen van ƒ 2.500, waarvan de eerste
termijn vervalt op 1 augustus 1997 en de laatste op 1 november 1998, dit
alles te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf 1 augustus 1997 tot aan
de dag der algehele voldoening.

De rechtbank heeft – voor zover nodig met wijziging van voormelde beschikking
en convenant – bij beschikking van 25 augustus 1998 bepaald dat de man aan de
vrouw ƒ 40.000 dient te betalen, te voldoen in 16 achtereenvolgende
maandelijkse termijnen van ƒ 2.500, vermeerderd met de wettelijke rente over
de achterstallige termijnen vanaf 1 augustus 1997 tot aan de dag der algehele
voldoening.
Voorts is – op verzoek van de vrouw, gedaan in haar verweerschrift in
reconventie – bepaald dat de man ter zake van de wettelijke indexering over
de bij voormelde beschikking vastgestelde kinderalimentatie aan de vrouw ƒ
1.416,24 dient te voldoen, te vermeerderen met de wettelijke rente daarover
tot aan de dag der algehele voldoening.
Het verzoek van de man om het convenant te vernietigen althans te wijzigen en
om de kinderalimentatie met ingang van 1 december 1997 op nihil te bepalen is
door de rechtbank afgewezen.

De man is van de laatstgenoemde beschikking tijdig in hoger beroep gekomen en
verzoekt deze te vernietigen en opnieuw beschikkende:

met betrekking tot de alimentatie van de vrouw:
primair de op 22 november 1994 tussen de partijen gesloten overeenkomst te
vernietigen op grond van dwaling c.q. misbruik van omstandigheden en
subsidiair de tussen de partijen gesloten voormelde overeenkomst te wijzigen
en de alimentatie ten behoeve van de vrouw, op grond van deze is aangegaan
met grove miskenning van de wettelijke maatstaven, met terugwerkende kracht
tot 1 augustus 1997 te bepalen op nihil, althans op een zodanig bedrag als de
man in feite sinds 1 augustus 1997 heeft betaald;

met betrekking tot de kinderalimentatie:
te bepalen dat de door de man aan de vrouw te betalen kinderalimentatie met
ingang van 1 december 1997 wordt bepaald op nihil, althans op een zodanig
bedrag als de man in feite sinds 1 december 1997 heeft betaald.

De vrouw heeft een verweerschrift, tevens houdende incidenteel appèl
ingediend waarin zij verzoekt de grieven van de man te verwerpen. Voorts
verzoekt zij eveneens de bestreden beschikking te vernietigen en opnieuw
beschikkende, de man te veroordelen tot:
– nakoming van de op 22 november 1994 tussen de partijen tot stand gekomen
overeenkomst, inhoudende dat de man aan de vrouw ƒ 40.000 dient te betalen,
te voldoen in 16 achtereenvolgende maandelijkse termijnen van ƒ 2.500,
waarvan de eerste termijn verviel op 1 augustus 1997 en de laatste termijn op
1 november 1998;
– betaling van de wettelijke rente over de vanaf 1 augustus 1997 tot aan de
dag der algehele voldoening achterstallige termijnen;
– betaling van de achterstallige verhoging door indexering van de
kinderalimentatie, welke achterstand per 1 januari 1998 ƒ 1.416,24 bedraagt,
te vermeerderen met de wettelijke rente vanaf het moment van verzuim tot aan
de dag der algehele voldoening;
– betaling van de proceskosten.

Op 15 jauari 1999 is de zaak mondeling behandeld.

BEOORDELING VAN HET PRINCIPALE EN HET INCIDENTELE HOGER BEROEP

Het hof rondt bedragen af op hele guldens.

1. Tussen de partijen is onder meer in geschil wat voor soort overeenkomst
zij op 22 november 1994 hebben gesloten. De man stelt dat er sprake is van
een alimentatieovereenkomst, welke dient te worden vernietigd althans
gewijzigd.
De vrouw stelt dat de partijen een vaststellingsovereenkomst hebben gesloten
die nagekomen moet worden en waarvan de man geen wijziging kan verzoeken op
de grond dat zijn draagkracht het niet toelaat het in het convenant
overeengekomene na te komen.

2. Voor de vraag of het convenant al of niet als een alimentatieovereenkomst
moet worden beschouwd is bepalend wat de bedoeling van partijen
dienaangaande, gezien in het licht van de bewoordingen van het convenant, is
geweest. In het convenant hebben partijen onder meer in aanmerking genomen
dat zij in nader overleg zijn getreden over de afkoop door de man van de in
de echtscheidingsbeschikking van de rechtbank op 19 januari 1994 vastgelegde
alimentatieverplichtingen van de man jegens de vrouw en dat tussen partijen
geldt dat, gelet op het karakter van de in dit convenant vastgelegde
afkoopverplichtingen, een hertrouwen of gaan samenwonen van de vrouw op die
verplichting geen invloed zal kunnen hebben. Het convenant luidt verder onder
meer als volgt.

1. De man koopt door ondertekening dezes zijn onderhoudsverplichtingen vanaf
1 december 1994 jegens de vrouw af en wel door betaling van een afkoopsom van
ƒ 120.000 bruto. Het gehele bedrag zal uiterlijk op 1 december 1998 voldaan
moeten zijn.

2. In mindering op het sub 1 bedoelde bedrag zal de man maandelijks, voor het
eerst op 1 december 1994 en zo vervolgens per de eerste van iedere volgende
maand totdat hij geheel aan zijn bovenomschreven verplichting zal hebben
voldaan, aan de vrouw op een door haar nader op te geven rekening voldoen een
bedrag van tenminste ƒ 2.500 per maand.

3. Daartegen doet de vrouw met ingang van 1 december 1994 voor de toekomst
afstand van haar aanspraken op alimentatie voor zichzelf, zodat zij, nadat
het bedrag van ƒ 120.000 geheel is voldaan, niets meer van de man te vorderen
zal hebben.

Uit dit convenant blijkt naar het oordeel van het hof dat het de bedoeling
van partijen was dat de man vanaf 1 december 1994 niet meer ter zake van
levensonderhoud aan de vrouw betaalde. Dat zulks anders was, zoals de man
betoogt en door de vrouw gemotiveerd wordt betwist, acht het hof onvoldoende
aannemelijk gemaakt. De tekst van het convenant en met name van artikel 3
gezien in samenhang met de hierboven reeds genoemde uitgangspunten, staat
daaraan in de weg. Daar komt nog bij dat in het convenant geen
indexeringsregeling is opgenomen noch daarvan uitdrukkelijk is afgezien.
Nadat partijen begin november 1994 in een restaurant mondeling
overeenstemming hadden bereikt, hebben zij deze overeenkomst, die inmiddels
door de toenmalige advocaat van de vrouw op schrift was gezet, op 22 november
1994 ondertekend. Van de man had verwacht mogen worden dat hij, gelet op zijn
kennis- en ontwikkelingsniveau, bezwaar tegen de tekst had gemaakt en het
convenant niet had ondertekend als het de bedoeling van partijen was geweest
dat de man ook na 1 december 1994 ter zake van het levensonderhoud aan de
vrouw zou betalen.
Nu de betalingen van de man op grond van het convenant geen
alimentatiebetalingen zijn, is het hof van oordeel dat de vrouw nakoming van
het convenant door middel van een dagvaardingsprocedure dient te vorderen.
Dit betekent dat de vrouw alsnog niet-ontvankelijk zal worden verklaard in
haar inleidend verzoek tot nakoming van het convenant en tot betaling door de
man van de wettelijke rente over de achterstallige termijnen.
Uit het voorgaande volgt dat ook de man in zijn verzoek tot vernietiging van
het convenant wegens dwaling niet-ontvankelijk verklaard moet worden. Het
subsidiaire verzoek van de man tot wijziging van het convenant op grond van
grove miskenning van de wettelijke maatstaven dient, omdat het convenant geen
alimentatieovereenkomst is en artikel 1:401 BW om die reden toepassing mist,
te worden afgewezen.

3. De man heeft de behoefte van de kinderen aan alimentatie niet betwist,
docht hij meent dat de rechtbank heeft miskend dat ook de nieuwe echtgenoot
van de vrouw verplicht is tot het verstrekken van een bijdrage ten behoeve
van de kinderen van partijen. Voorts stelt de man dat hij geen draagkracht
heeft om de opgelegde kinderalimentatie te voldoen. Zelfs indien hij wel
draagkracht zou hebben meent de man dat de kinderalimentatie op nihil dient
te worden bepaald nu hij nauwelijks nog contact heeft met de kinderen.

4. De vrouw is op 26 mei 1995 hertrouwd met haar huidige echtgenoot. De man
heeft niet weersproken dat de geïndexeerde kinderalimentatie per 1 januari
1998 ƒ 532,75 per kind per maand bedroeg. Per 1 janauri 1999 bedraagt deze ƒ
550,33.
Nu de vrouw onweersproken heeft gesteld dat ook haar huidige echtgenoot
bijdraagt in het levensonderhoud van de kinderen van partijen, acht het hof
het redelijk dat de man, indien hij daartoe draagkracht heeft, de op basis
van de beschikking van 19 januari 1994 geldende bijdrage blijft betalen, aan
welke bijdrage de kinderen, gelet op de welstand van partijen ten tijde van
hun huwelijk, behoefte hebben.
Het beroep op HR 22 april 1998, NJ 1998, 386 kan de man niet baten. De in dat
arrest geschetste situatie doet zich hier niet voor. Bovendien heeft de man
onvoldoende gemotiveerd weersproken dat de man en de stiefvader van de
kinderen in november 1997 afgesproken hebben dat de kinderen niet gedwongen
worden om hun vader te bezoeken en geeft de man aan dat hij in ieder geval de
zonen na november 1997 nog enige malen heeft gezien.

5. De man, 52 jaar oud, is directeur van een praktijkvennootschap B.G.G.M.
Ruygrok BV, een pensioen BV onder dezelfde naam en een
beheermaatschappij, Guts BV Voorts is hij maat van de VOF Hettema en
Disselkoen. Hij heeft een echtgenote die in haar eigen levensonderhoud
voorziet. Om die reden zal het hof de man als alleenstaande aanmerken, de
helft van de woonlasten in aanmerking nemen en uitgaan van een
draagkrachtspercentage van 60 %.

6. Bij het berekenen van de draagkracht van de man gaat het hof uit van de
door hem als produktie 36 overgelegde draagkrachtberekening, met uitzondering
van de daarin door de man opgevoerde administratiekosten ad ƒ 1.666 per maand
en de polis Nationale Nederlanden (ABN-schuld) ad ƒ 1.281 per maand en met
inachtneming van het reeds in rechtsoverweging 5 overwogene.
De door de man opgevoerde administratiekosten blijken reeds in de aan het hof
overgelegde jaarstukken van de man te zijn verwerkt en dienen derhalve niet
ten laste van zijn draagkracht te komen.
De polis Nationale Nederlanden ad ƒ 1.281 per maand betreft een premie
levensverzekering die door het hof als vermogensvormend wordt beschouwd. Deze
dient niet voor te gaan op de door de man verschuldigde kinderalimentatie.
Naar het oordeel van het hof heeft de man, uitgaande van het hier
bovenstaande, niet aannemelijk gemaakt dat hij niet langer in staat is de
ingevolge de beschikking van 19 januari 1994 thans geldende kinderalimentatie
te voldoen, zodat deze alimentatie nog steeds overeenkomstig de wettelijke
maatstaven is.
De vrouw heeft geen belang bij een veroordeling tot betaling van een bedrag
ad ƒ 1.416,24, zijnde de wettelijke indexering over de bij genoemde
beschikking opgelegde kinderbijdrage, aangezien executie van deze beschikking
op grond van de wet kan geschieden met inbegrip van wettelijke
indexeringsverhogingen. Zij zal daarom in dit verzoek niet-ontvankelijk
worden verklaard.
De door de vrouw verzochte wettelijke rente over het bedrag van ƒ 1.416,24
kan evenwel toegewezen worden.

7. Het hof ziet geen aanleiding, zoals door de vrouw is verzocht, de man te
veroordelen in de proceskosten, en zal deze tussen de partijen, gewezen
echtelieden, compenseren.

8. Dit alle leidt tot de volgende beslissing.

BESLISSING VAN DE ZAAK IN HET PRINCIPALE EN HET INCIDENTELE HOGER
BEROEP

Het hof:

vernietigt de bestreden beschikking en opnieuw beschikkende:

verklaart de man alsnog niet-ontvankelijk in zijn inleidend verzoek tot
vernietiging van het convenant;

verklaart de vrouw alsnog niet-ontvankelijk in haar inleidend verzoek tot
nakoming van het door de man aan haar te betalen bedrag van ƒ 40.000, alsmede
tot het betalen van de wettelijke rente over dit bedrag;

verklaart de vrouw alsnog niet-ontvankelijk in haar inleidend verzoek tot
betaling door de man van een bedrag van ƒ 1.416,24;

veroordeelt de man tot betaling van de wettelijke rente over ƒ 1,416,24 vanaf
het moment van verzuim tot aan de dag der algehele voldoening en verklaart
deze beschikking in zoverre uitvoerbaar bij voorraad;

wijst het in hoger beroep meer of anders verzochte af;

compenseert de kosten van het geding in eerste aanleg en in hoger beroep
aldus, dat iedere partij de eigen kosten draagt.

Rechters

Mrs Van den Wildenberg, Fockema, Andreae-Hartsuiker en Van Bellen.

Instantie

Hoge Raad der Nederlanden

Samenvatting

Indien de rechter redelijke zekerheid heeft dat zich een voor de
alimentatie-uitkering van belang zijnde omstandigheid zal voordoen, mag hij
daarmee reeds op voorhand rekening houden. Indien achteraf blijkt dat die
omstandigheid zich niet voordoet, kan op voet van art. 1:401 BW wijziging van
alimentatie worden verzocht. De feitelijke grondslag van de middelen kan
alleen worden gevonden in de bestreden uitspraak
en de stukken van het geding.

Volledige tekst

Hof:

4. De motivering van de beslissing

4.1 In geschil is de door de rechtbank vastgestelde vergoeding van ƒ 1250 per
maand – in totaal ƒ 7500 voor zes maanden – voor het voortgezet gebruik van
de echtelijke woning door de vrouw, en de bijdrage van ƒ 2900 per maand in de
kosten van levensonderhoud van de vrouw.

4.2 Ten aanzien van de door partijen tijdens de mondelinge behandelingen
geformuleerde vermeerderingen van hun verzoeken overweegt het hof dat deze
niet in behandeling kunnen worden genomen voor zover de wederpartij daarmee
niet uitdrukkelijk heeft ingestemd.

Ten aanzien van vergoeding voortgezet gebruik echtelijke woning:

4.3 De door de rechtbank vastgestelde vergoeding voor het voortgezet gebruik
van de echtelijke woning is niet in het dictum opgenomen en voorts heeft de
rechtbank niet bepaald dat de vrouw bevoegd is tot bewoning en gebruik van de
woning. Tijdens de mondelinge behandeling hebben partijen het hof evenwel
eenparig verzocht zich thans over dit geschilpunt uit te spreken, hetgeen het
hof hierna zal doen.

4.4 Vast staat dat de vrouw gedurende de zes maanden na de inschrijving van
de echtscheidingsbeschikking de echtelijke woning en de inboedel heeft
bewoond respectievelijk gebruikt. Naar het oordeel van het hof volgt hier uit
dat de vrouw bevoegd was tot het voortgezet gebruik van de echtelijke woning
en de inboedel. Het feit dat de vrouw – zoals de rechtbank heeft geoordeeld –
geen belang meer had bij de toekenning van het recht tot gebruik van de
echtelijke woning doet hier niet aan af. Het hof acht het juist een redelijke
vergoeding vast te stellen voor het voortgezet gebruik van de echtelijke
woning en de inboedel.

4.5 De man heeft het hof in zijn verweerschrift in hoger beroep verzocht over
de periode van zes maanden na de inschrijving van de
echtscheidingsbeschikking een vergoeding van ƒ 2500 per maand vast te
stellen. Het hof acht een huurwaarde van ƒ 2500 per maand redelijk mede
gezien de verkoopwaarde van de woning in de periode waarom het hier gaat. Bij
de vaststelling van de vergoeding houdt het hof enerzijds rekening met het
feit dat de man de hypotheekrente heeft voldaan en anderzijds dat de vrouw de
overige lasten voor haar rekening heeft genomen. Naar het oordeel van het hof
heeft de vrouw terecht aangevoerd dat ook andere – met name financiële –
omstandigheden in aanmerking genomen dienen te worden. Het hof acht daarbij
van belang dat de man een voordeel heeft gehad, nu niet hij, maar de vrouw
het huurwaardeforfait in de aangifte inkomstenbelasting diende aan te geven.
Voorts neemt het hof in aanmerking dat het huis gemeenschappelijk eigendom
van beide partijen is. Alles bij elkaar afwegend acht het hof – evenals de
rechtbank – een aan de man te betalen vergoeding van ƒ 1250 per maand voor
het voortgezet gebruik van de woning redelijk. Derhalve bedraagt de totale
door de vrouw over de periode van zes maanden verschuldigde vergoeding ƒ
7500. Met de rechtbank gaat het hof ervan uit dat partijen dit bedrag zullen
verrekenen bij de scheiding en deling van de huwelijksgoederengemeenschap,
zodat een en ander bij de vaststelling van de alimentatiebehoefte van de
vrouw en de draagkracht van de man buiten beschouwing kan blijven.

Ten aanzien van de bijdrage in de kosten van levensonderhoud van de
vrouw

De behoefte

4.6 De man heeft niet betwist dat behoefte bestaat aan een bijdrage in de
kosten van levensonderhoud van de vrouw.

4.7 Anders dan de rechtbank zal het hof bij de vaststelling van de behoefte
van de vrouw een bijdrage van Robert in de kosten van diens inwoning niet
laten meewegen, omdat aangenomen kan worden dat die bijdrage niet meer dan
kostendekkend is.

De draagkracht

4.8 De man stelt dat zijn draagkracht ontoereikend is om de hem opgelegde
bijdrage in de kosten van levensonderhoud van de vrouw te betalen.

4.9 Het hof gaat bij de vaststelling van de draagkracht van de man uit van de
hiervoor onder 3.5 en 3.6 vermelde financiële gegevens, voor zover daarover
hierna niet anders wordt geoordeeld.

4.10 Gelet op de in 3.4 vermelde machtiging tot verkoop van de echtelijke
woning gaat het hof ervan uit dat deze woning om en nabij de datum van de
uitspraak verkocht en geleverd zal zijn. Het hof neemt dan ook de
hypotheekrente voor de woning tot die datum in aanmerking. Na die datum houdt
het hof in redelijkheid rekening met een (netto-) woonlast “all in” van ƒ
2500 per maand. Op het verzoek van de man tot toescheiding van de voormalige
echtelijke woning aan hem behoeft, naar uit het voorgaande blijkt, niet meer
te worden beslist.

4.11 Het hof zal de door de man opgevoerde rente en aflossing op de
rekening-courantschuld bij Instalat B.V. bij de berekening van de draagkracht
in aanmerking nemen, nu het een uit het huwelijk van partijen stammende
verplichting betreft en de noodzaak van deze schuld voldoende aannemelijk is
geworden.

4.12 Bij de berekening van de draagkracht zal het hof de door de man
opgevoerde servicekosten in aanmerking nemen. nu deze kosten niet onredelijk
zijn gezien het inkomen van de man.

4.13 De vrouw stelt dat de vergoeding voor het voortgezet gebruik van de
woning de draagkracht van de man verhoogt. Het hof zal hier aan voorbijgaan,
nu de vrouw na de in
4.1 genoemde periode nog zeer geruime tijd in de woning heeft gewoond zonder
daarvoor een vergoeding te hebben betaald. Het hof verwijst bovendien naar
hetgeen hiervoor onder 4.5 is overwogen.

4.14 Het hof zal de door de man opgevoerde autokosten niet in aanmerking
nemen, nu niet aannemelijk is dat deze kosten (zakelijk) worden gemaakt,
althans dat deze feitelijk voor rekening van de man komen.

4.15 Het hof acht het begrijpelijk dat de man een bijdrage van ƒ 300 stort
ten behoeve van de familie van de huidige echtgenote in Vietnam, maar is mede
gelet op de lange duur van het huwelijk van partijen van oordeel dat die
bijdrage geen prioriteit geniet boven een bijdrage in de kosten van
levensonderhoud van de vrouw.

4.16 Het hof zal de door de man opgevoerde herinrichtingskosten ten bedrage
van ƒ 350 per maand niet in aanmerking nemen voor zover zij het door de
rechtbank vastgestelde, gebruikelijke bedrag van ƒ 250 per maand aan
herinrichtingskosten te boven gaan, daar de man het meerdere niet aannemelijk
heeft gemaakt.

4.17 Op grond van bovenvermelde feiten en omstandigheden en gelet op de
fiscale consequenties van een en ander acht het hof de man in staat de na te
noemen bijdragen in de kosten van levensonderhoud van de vrouw te betalen.

Ten aanzien van de scheiding en deling van de
huwelijksgoederen-gemeenschap:

4.18 De man heeft in zijn incidenteel beroep aangevoerd dat hij zich niet kan
verenigen met een aantal overwegingen van de rechtbank, met name voorzover
het betreft overwegingen onder de rubriek “de scheiding en deling van de
huwelijksgoederengemeenschap”. De man is in dit beroep echter niet
ontvankelijk, nu dit deel van de beschikking een tussenbeschikking is en
daartegen geen hoger beroep mogelijk is.

5. De slotsom

5.1 Op grond van hetgeen hierboven is overwogen dient de bestreden
beschikking te worden vernietigd.

5.2 De navolgende beslissing wordt gegeven met compensatie van proceskosten.
nu partijen gewezen echtgenoten zijn.
(…)

Cassatiemiddel:

Schending van het recht en/of verzuim van vormen waarvan de schending met
nietigheid is bedreigd, doordat het Hof – zoals hierna verder uiteengezet zal
worden – zijn uitspraak niet naar de eisen der wet met redenen heeft omkleed
en een beslissing over de door verweerder aan verzoekster te betalen
alimentatie heeft gegeven die met het recht in strijd is, meer in het
bijzonder in strijd is met de wettelijke maatstaven die bij de vaststelling
van een uitkering voor het levensonderhoud van de gewezen echtgenote in
aanmerking behoren te worden genomen.

1. Blijkens ro. 4. 10 en 4.12 is het Hof ervan uitgegaan dat de voormalige
echtelijke woning om en nabij de datum van de uitspraak verkocht en geleverd
zal zijn en heeft het Hof in verband daarmee met ingang van 1 april 1998 de
uitkering voor het levensonderhoud van de vrouw nader bepaald.
In werkelijkheid was de echtelijke woning per 1 april 1998 wel verkocht maar
nog niet geleverd; de levering zal nog een aantal maanden duren omdat de
vrouw nog niet beschikt over vervangende huisvesting.
De uitspraak van het Hof berust dan ook op een “gok”, die naar gebleken is
niet in overeenstemming is met de werkelijkheid.
Het Hof heeft ook niet gemotiveerd en kan ook moeilijk motiveren dat bij de
vaststelling van de alimentatie moet worden uitgegaan per 1 april 1998 van
fictieve feiten die niet met de realiteit in overeenstemming zijn.
Dit klemt te meer, nu het Hof gemeend heeft ten aanzien van de man rekening
te houden met een netto woonlast van ƒ 2500 per maand.

2. De netto woonlast aan de zijde van de man waarmee het Hof rekening heeft
gehouden is niet in overeenstemming met zijn werkelijke woonlasten. Deze
bedragen namelijk, zoals in overweging 3.6 gesteld, ƒ 1542 per maand
inclusief servicelasten.
Vaststaat dat de echtelijke woning nog niet is geleverd en de koopsom nog
niet is betaald: de hypotheeklasten lopen derhalve door.
Er zijn twee mogelijkheden:
(1) er wordt ervan uitgegaan dat de man de hypotheeklasten blijft betalen tot
aan het tijdstip van levering (of een andere datum) waarmee rekening wordt
gehouden bij de vaststelling van de uitkering voor het levensonderhoud van de
vrouw, of
(2) er wordt ervan uitgegaan dat de vrouw de hypotheeklasten voor haar
rekening neemt, waardoor haar behoefte groter, en ook de draagkracht van de
man hoger is.
In beide gevallen zal als uitgangspunt hebben te gelden dat de man voor zijn
eigen huisvesting een bedrag betaalt, dat volgens het Hof ƒ 1542 inclusief
servicelasten bedraagt.

3. Het Hof heeft ook niet uitgelegd – en dit lijkt ook onmogelijk te zijn –
hoe het mogelijk is dat de alimentatie nagenoeg gelijk blijft (f 2610 per
maand respectievelijk ƒ 2500 per maand) terwijl in het eerste geval de man
nog de hypotheeklasten voor zijn rekening neemt en in het tweede geval niet
meer, omdat het Hof er in de tweede situatie van uit is gegaan dat de
echtelijke woning is verkocht.
In de optiek van het Hof immers, bedragen de lasten van de man vóór 1 april
1998 ƒ 2122 aan hypotheekrente van de echtelijke woning en ƒ 1542 aan huur en
servicekosten voor zijn eigen woning. Na 1 april 1998 valt volgens het Hof de
post hypotheekrente weg zodat hij dan alleen nog ƒ 1542 voor zijn eigen
woning heeft te betalen. Onmiskenbaar ontstaat hierdoor ƒ 2122 per maand meer
bruto ruimte welke in aanmerking behoort te worden genomen bij de
vaststelling van de uitkering voor het levensonderhoud van de vrouw.
Bovendien geldt nog als verschil dat de vrouw vanaf 1 april 1998 in de visie
van het Hof zelf huur moet gaan betalen.
Een en ander leidt er dus toe dat de draagkracht van de man ƒ 2122 hoger is
na de levering van de echtelijke woning en dat de behoefte van de vrouw met
een nog onbekend bedrag zal stijgen vanaf het moment dat zij over een andere
woning kan beschikken.
Het lijkt dus volkomen logisch te verwachten dat de alimentatie per de door
het Hof gekozen datum 1 april 1998 wordt verhoogd van ƒ 2610 per maand met ƒ
2122 per maand of een gedeelte daarvan in verband met de toegenomen
draagkracht. Verbazingwekkend is dat de alimentatie echter wordt gesteld op
een bedrag dat ƒ 110 per maand lager is !

4. Waar het Hof in r.o. 4. 10 heeft vastgesteld dat met een netto woonlast
aan de zijde van de man wordt rekening gehouden van ƒ 2500 per maand, is
sprake van een kennelijke vergissing, althans ontbreekt iedere motivering
daarvoor mede in het licht van het feit dat de werkelijke huurlasten van de
man met inbegrip van servicelasten ƒ 1542 per maand bedragen. Deze beslissing
van het Hof is volstrekt onbegrijpelijk en in strijd met de wettelijke
maatstaven. Wanneer het Hof werkelijk heeft bedoeld te zeggen dat de man ƒ
2500 netto mag verwonen en de vrouw maar ƒ 2500 bruto per maand alimentatie
krijgt voor haar volledige levensonderhoud inclusief woonkosten, hetgeen
correspondeert met ongeveer ƒ 1500 netto per maand, dan is dat zo volstrekt
in strijd met de gerechtvaardigde aanspraken van de zijde van de vrouw dat
dit onbegrijpelijk en onaanvaardbaar is, mede gelet op het feit dat het
huwelijk van partijen bijna 30 jaren heeft geduurd. dat zij een zoon hebben
uit dit huwelijk en gelet op de welstand waarin partijen tijdens het huwelijk
kennelijk hebben geleefd, mede in relatie tot het door het Hof zelf
vastgestelde jaarinkomen van ƒ 188 564.36 (r.o. 3.5) nog afgezien van
emolumenten uit het bedrijf waar hij werkzaam is.
Een netto bedrag van ƒ 1500 per maand voor de totale kosten van
levensonderhoud impliceert een component van ongeveer ƒ 350 per maand voor
woonkosten. terwijl een bedrag ad ƒ 2500 netto voor de man hem in staat zou
stellen een woonhuis aan te kopen van ongeveer ƒ 800. 000 tot ƒ 1 miljoen bij
volledige financiering.

5. Ook is onbegrijpelijk en niet dan wel onvoldoende gemotiveerd de
beslissing van het Hof in no. 4.5, 4.13 en het dictum inhoudende dat de
vergoeding voor het voortgezet gebruik van de echtelijke woning is bepaald op
ƒ 1250 per maand, dat deze moet worden verrekend bij de scheiding en deling
van de huwelijksgoederengemeenschap en buiten beoordeling blijft bij de
alimentatiebehoefte van de vrouw en de draagkracht van de man.
Bij een hypotheeklast van ƒ 2122 per maand zoals door de man betaald, moet
worden vastgesteld dat zijn netto kosten ongeveer ƒ 850 hebben bedragen. De
hypotheekschuld bedroeg ƒ 370 000. De getaxeerde waarde van het huis was ten
tijde van de periode van het voortgezet gebruik ongeveer ƒ 560 000, en
rekening houdende met verkoopkosten toen in redelijkheid te stellen op
ongeveer ƒ 500 000. Bij eventuele verkoop zou dus een beperkt bedrag
beschikbaar zijn gekomen dat rentedragend had kunnen worden uitgezet tegen
ca. 4% op basis van de geldende rentevoet.
In het licht van deze omstandigheden is de vaststelling van een netto bedrag
ten behoeve van de man ad ƒ 1250 per maand (voor de helft van het huis)
volstrekt onbegrijpelijk, te meer daar belangrijke andere componenten van de
goederengemeenschap (de aandelen Instalat B.V.) in handen van de man waren en
zijn.
Daarnaast is het volstrekt onjuist een vergoeding voor het voortgezet gebruik
van de echtelijke woning te beschouwen als een vermogensmutatie. De
vergoeding vormt in ieder geval voor de vrouw een periodieke netto last,
terwijl deze vergoeding de man periodiek ten goede komt. Het is dus volkomen
logisch dat in de desbetreffende periode de gebruiksvergoeding repercussies
heeft voor de draagkracht van de man en de behoefte van de vrouw aan
alimentatie. Dit klemt te meer nu bij de vaststelling van de alimentatie wel
rekening is gehouden met de hypotheeklasten die de man voor zijn rekening
heeft genomen. Het oordeel van het Hof dat de gebruiksvergoeding buiten
beschouwing moet blijven bij de vaststelling van de alimentatiebehoefte van
de vrouw en de draagkracht van de man is dan ook onjuist en volstrekt
onbegrijpelijk, mede nu iedere motivering voor dit oordeel ontbreekt.

6. Ook onbegrijpelijk en niet gemotiveerd is het oordeel van het Hof in r.o.
4.11 dat aan de zijde van de man wordt rekening gehouden met de door hem
opgevoerde rente en aflossing op de rekening-courantschuld.
Het Hof gaat uit van ƒ 223 000 (r.o. 3.6), terwijl uit de stellingen van de
man zelf blijkt dat hij uitgaat van ƒ 146 225 (zie pleitaantekeningen van Mr.
Keijser bij het Hof, prod. 5, bijlage 7).
Voorts heeft het Hof niet verlangd dat werd aangetoond hoe hoog de rente
was/is en dat die ook daadwerkelijk wordt betaald; de Rechtbank achtte dit
niet daadwerkelijk gebleken.
Voorts is volstrekt onbegrijpelijk en evenmin gemotiveerd dat het Hof
rekening houdt met ƒ 1000 per maand aan aflossing op het
rekening-courantkrediet. Het gaat hier immers om een vermogensmutatie.
Daarbij speelt verder een rol dat de echtelijke woning verkocht is voor ƒ 700
000, dat de hypotheekschuld ƒ 370 000 bedraagt en er dus voldoende overwaarde
is om binnenkort de rekening-courantschuld af te lossen althans voorzover
deze “stamt uit het huwelijk” en voor het overige deel uit het aandeel in de
opbrengst van de man. Aflossing vormt een netto bedrag waarmee een
aanzienlijk hoger bruto bedrag aan inkomen aan de zijde van de man gemoeid
is. De hier gegeven beslissing van het Hof is in de ogen van de vrouw apert
onjuist en in strijd met de wettelijke maatstaven.
Zoals al opgemerkt gaat de man er zelf van uit dat de
rekening-courantschuldverplichting voor ƒ 146 225 een “uit het huwelijk van
partijen stammende verplichting betreft”. Voor het meerdere niet. De man
heeft niet aangetoond in hoeverre het hier gaat om rente over de ƒ 146 225,
terwijl voorts gesteld kan worden dat de ƒ 1000 aflossing per maand
betrekking heeft op de nadien door hem verkregen kredieten waardoor de
rekeningcourantschuld is opgelopen tot ƒ 223 000, welk gedeelte geheel voor
zijn rekening en risico komt.
De uitspraak van het Hof is verder inconsistent omdat blijkens no. 4.16
rekening wordt gehouden met een bedrag aan herinrichtingskosten, en tussen
partijen vaststaat dat de financiering van de herinrichtingskosten heeft
plaatsgevonden door uitbreiding van het rekeningcourantkrediet. Aldus vindt
een dubbeltelling plaats, uiteraard ook niet gemotiveerd. Wel volstrekt
onbegrijpelijk en vanzelfsprekend onjuist.

7. De door het Hof vastgestelde alimentatiebedragen voldoen niet aan de
wettelijke maatstaven

Hoge Raad:

1. Het geding in feitelijke instanties

Met een op 23 april 1996 bij exploit aan verweerder in cassatie- verder te
noemen – de man – betekend ongedateerd verzoekschrift heeft verzoekster tot
cassatie – verder te noemen: de vrouw – zich gewend tot de Rechtbank te
Arnhem en verzocht echtscheiding tussen partijen uit te spreken. Voor zover
in cassatie nog van belang heeft zij verzocht de man te veroordelen om aan
haar voor haar levensonderhoud een bedrag van ƒ 5000 per maand en voor de
zoon van partijen ƒ 500 per maand te betalen en te bepalen dat zij bevoegd is
het gebruik van de echtelijke woning voort te zetten.
De man heeft een verweerschrift ingediend en zijnerzijds eveneens verzocht
echtscheiding tussen partijen uit te spreken.
De Rechtbank heeft bij beschikking van 21 november 1996 de echtscheiding
tussen partijen uitgesproken en iedere verdere beslissing aangehouden. Bij
beschikking van 27 november 1997 heeft de Rechtbank in aansluiting op de
beschikking van 21 november 1996 onder meer bepaald dat de man aan de vrouw
voor haar levensonderhoud vanaf 13 februari 1997
ƒ 2900 per maand zal betalen. Voorts heeft de Rechtbank overwogen dat de
vrouw aan de man een vergoeding van ƒ 7500 verschuldigd is wegens voortgezet
gebruik van de echtelijke woning.
Tegen laatstvermelde beschikking heeft de vrouw hoger beroep ingesteld bij
het Gerechtshof te Arnhem.
Bij beschikking van 31 maart 1998 heeft het Hof de beschikking van de
Rechtbank van 27 november 1997, voor zover aan zijn oordeel onderworpen,
vernietigd en, in zoverre opnieuw beschikkende, de vergoeding voor het
voortgezet gebruik van de echtelijke woning bepaald op ƒ 7500. Voorts heeft
het Hof bepaald dat de man aan de vrouw voor haar levensonderhoud zal
voldoen:
– over de periode van 13 februari 1997 tot 1 september 1997 1500 per maand;
– over de periode van 1 september 1997 tot 1 april 1998 ƒ 26 10 per maand, en
– over de periode na 1 april 1998 ƒ 2500 per maand, en het meer of anders
verzochte afgewezen.

2. Het geding in cassatie

De conclusie van de Advocaat-Generaal Langemeijer strekt tot verwerping van
het beroep.

3. Beoordeling van het middel

3.l. De Rechtbank te Arnhem heeft bij beschikking van 21 november 1996 tussen
partijen echtscheiding uitgesproken. Deze beschikking is op 13 februari 1997
ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Vervolgens heeft de
Rechtbank bij beschikking van 27 november 1997 beslissingen gegeven over het
voortgezet gebruik van de echtelijke woning door de vrouw en de vergoeding
daarvoor, over de alimentatie voor de vrouw en die voor de zoon van partijen,
alsmede over de boedelscheiding.
In hoger beroep heeft het Hof bij beschikking van 31 maart 1998 de vergoeding
voor het voortgezet gebruik van de echtelijke woning, overeenkomstig het
oordeel van de Rechtbank dienaangaande, bepaald op ƒ 7500 in totaal. Het Hof
heeft de alimentatie voor de vrouw bepaald op ƒ 1500 per maand over de
periode van 13 februari 1997 tot 1 september 1997, op ƒ 2610 per maand over
de periode van 1 september 1997 tot 1 april 1998, en op ƒ 2500 per maand over
de periode na 1 april 1998.
Hiertegen richt zich het middel.

3.2. Bij zijn beoordeling van de draagkracht van de man is het Hof ervan
uitgegaan dat de echtelijke woning omstreeks de datum van de uitspraak
verkocht en geleverd zal zijn, en het heeft de ten laste van de man komende
hypotheekrente ten bedrage van ƒ 2122 per maand voor deze woning dan ook tot
die datum in aanmerking genomen. Voor de periode na die datum heeft het Hof
rekening gehouden met een (netto-) woonlast van ƒ 2500 per maand (rov. 4.
10).
Voor zover onderdeel 1 aanvoert dat de echtelijke woning op 1 april 1998 in
werkelijkheid weliswaar was verkocht maar pas over een aantal maanden zal
worden geleverd, kan het niet tot cassatie leiden. Met deze omstandigheid kan
in cassatie geen rekening worden gehouden, aangezien de feitelijke grondslag
van de middelen alleen kan worden gevonden in de bestreden uitspraak en in de
stukken van het geding.
Voor zover het onderdeel klaagt dat het Hof geen rekening had mogen houden
met feiten die ten tijde van zijn beslissing nog niet vaststonden, is het
eveneens tevergeefs voorgesteld. Indien de rechter bij de vaststelling of
wijziging van een uitkering tot levensonderhoud een redelijke mate van
zekerheid heeft dat zich in de toekomst een omstandigheid zal voordoen, die
voor die uitkering van belang is, staat het hem vrij daarmee reeds op
voorhand rekening te houden, door de uitkering met inachtneming van die
omstandigheid vast te stellen of te wijzigen. Ingeval achteraf blijkt dat.
anders dan de rechter ten tijde van zijn beslissing verwachtte, die
omstandigheid zich niet heeft voorgedaan, kan op de voet van art. 1:401 lid 4
BW wijziging of intrekking van de uitspraak worden verzocht.
’s Hofs oordeel dat de echtelijke woning omstreeks 1 april 1998 zal zijn
verkocht en geleverd, berust op een aan het Hof voorbehouden uitleg van de
stukken van het geding en van de uitlatingen van partijen tijdens de
mondelinge behandeling voor het Hof. Dit oordeel is niet onbegrijpelijk en
kan voor het overige niet op juistheid worden getoetst. Het behoefde ook geen
nadere motivering. Ook in zoverre faalt het onderdeel.

3.3. De overige in het middel aangevoerde klachten kunnen evenmin tot
cassatie leiden. Zulks behoeft, gezien art. 101aRO, geen nadere motivering nu
de klachten niet nopen tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van
de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.

4. Beslissing

De Hoge Raad verwerpt het beroep.

Rechters

Mrs. Neleman, Herrmann, De Savornin Lohamn; A-G Langemeijer