In een brief met als bijlage een uitvoeriger commentaar betoogt de werkgroep naamrecht namens de VVR dat de Eerste Kamer, wil zij haar bijzondere rol als bewaakster van rechtsstatelijke normen en wetgevingskwaliteit waarmaken, ernstig zou moeten overwegen aan te dringen op een novelle, opdat de beoogde wet geen seksediscriminerende vangnetbepaling zal bevatten.
Hieronder de brief in PDF:
2022-10-08 Commentaar VVR-werkgroep naamrecht inzake seksediscriminatie in naamrecht
6 oktober 2022: Minister van Gennip ontvangt boek Eindelijk ’n uitkering!
Onlangs verscheen de VVR-publicatie Eindelijk ’n uitkering! Met dank aan het VN-Vrouwenverdrag. Het verhaal van 15 jaar procederen, lobby en actie voor de uitkeringsrechten van zwangere zelfstandigen. Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Karien van Gennip, heeft zich bereid verklaard het eerste exemplaar in ontvangst te nemen en een korte reactie te geven. Haar is gevraagd te reflecteren op de lessen die het Ministerie heeft getrokken. Is de aanpalende wetgeving al aangepast aan de uit de procedures voortvloeiende jurisprudentie? FNV vicevoorzitter Kitty Jong zal aansluitend het tweede exemplaar in ontvangst nemen als representant van de doelgroep belangenbehartigers. Haar is gevraagd in te gaan op het gebruik van het VN-Vrouwenverdrag in de collectieve en individuele belangenbehartiging door FNV bestuurders, beleidsadviseurs en juristen.
Het boek is geschreven door Leontine Bijleveld en Mac Vijn †.
VVR-leden (en andere belangstellenden) zijn van harte welkom bij deze presentatie op 6 oktober in de Willem Dreeszaal van het Ministerie van SZW, Parnassusplein 5 in Den Haag. Tijd: 16:00 – 16.30 uur. Er zijn geen kosten aan verbonden, maar aanmelding is vereist, vóór 3 oktober 2022. U krijgt een bevestiging. Bij entree dient men legitimatie te vertonen. Houd rekening met vertraging daardoor bij binnenkomst!
De gedrukte versie van het boek zal tijdens de bijeenkomst verkrijgbaar zijn, voor leden een speciale ledenprijs (€ 12,50), niet leden € 15. Digitale versies zijn gratis te downloaden via bovenstaande link.
10 oktober 2022 paneldiscussie Eindelijk ’n uitkering! Law Hub Amsterdam
In samenwerking met Bureau Clara Wichmann en het Netwerk VN-Vrouwenverdrag organiseert de VVR een tweede presentatie op maandagmiddag 10 oktober 16:00 – 17.30 uur (inloop vanaf 15.30 uur, na 17.30 uur drankjes en hapjes). De LawHub is op de begane grond van de rechtenfaculteit van de UvA op de Nieuwe Achtergracht in Amsterdam.
Voorzitter is Anja Eleveld, associate professor aan de rechtenfaculteit van de VU en VVR-lid. Panelleden zijn: Prof. Gerrard Boot (rechtenfaculteit Leiden), Prof. Willemijn Roozendaal (rechtenfaculteit VU) en Prof. Frans Pennings (rechtenfaculteit Universiteit Utrecht). Ook auteur en VVR-voorzitter Leontine Bijleveld neemt deel aan het panel. Mede aan de hand van een casus (zie USZ 370 uit 2021 met annotatie van G.C. Boot) en stellingen staat centraal hoe studenten en advocaten op het terrein van sociaal recht geïnformeerd kunnen worden over de potentie van het VN-Vrouwenverdrag. De door de in het boek beschreven procedures tot stand gekomen jurisprudentie – rechtstreekse werking toegekend aan een artikel van het VN-Vrouwenverdrag – is baanbrekend. Maar toekomstige procedures staan of vallen met het inroepen van de jurisprudentie en het volgen van de vereisten voor ontvankelijkheid.
De bijeenkomst is gratis toegankelijk, maar in verband met de beperkte plaatsruimte is aanmelding en tijdige aankomst wenselijk. U krijgt een bevestiging.
De gedrukte versie van het boek zal tijdens verkrijgbaar zijn, voor leden een speciale ledenprijs (€ 12,50), niet leden € 15. Digitale versies zijn gratis down te loaden.
10 november 2022 – Algemene Ledenvergadering
De 19de Algemene Ledenvergadering van de VVR zal in hybride vorm gehouden worden op 10 november a.s., voorafgaand aan het VVR-Congres in Utrecht. Tijd: 12.30 – 13.30 uur (incl. lunch). Op dit moment legt het bestuur de laatste hand aan de te bespreken stukken. Net als vorig jaar zal het mogelijk zijn om digitaal aan de vergadering deel te nemen. Plaats: Kaffeetaria, Saffierlaan 10 Utrecht.
Student bestuurslid gezocht
Het bestuur is specifiek op zoek naar een studentlid die wil participeren in het bestuur. Vanaf de oprichting kende de VVR vele jaren een of twee studentleden in het bestuur en die traditie hoopt het bestuur weer in ere te herstellen. Het bestuur zoekt daarnaast versterking bij de webredactie en de aanwezigheid van de vereniging op sociale media.
10 november 2022 VVR Congres Juridische perspectieven op abortuskwesties
Na de ALV zal het jaarlijkse VVR-congres plaatsvinden in Kaffeetaria te Utrecht. Thema van het congres is ‘Juridische perspectieven op abortuskwesties’. Het bestuur is bezig invulling te geven aan het congres. Inmiddels hebben al enige sprekers toegezegd. Als het programma rond is zullen leden via een extra nieuwsbrief op de hoogte worden gesteld. Op de website van de vereniging kunt u meer lezen over het congres en de vorderingen volgen.
Annotatie belangrijke uitspraak over huiselijk geweld
In het juridische tijdschrift Jurisprudentie in Nederland (JIN) van 19 maart 2022 publiceerde familierechtadvocaat en VVR-bestuurslid Ariane Hendriks een annotatie bij de uitspraak van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 23 december 2021. In deze uitspraak oordeelt het Hof dat op grond van het Verdrag van Istanbul huiselijk geweld een factor is waarmee de rechter expliciet rekening moet houden bij het nemen van beslissingen over gezag en omgang. De veiligheid van de ouder en het kind moet centraal staan. In deze zaak vereiste het belang van het kind dat de moeder alleen met het gezag over het kind wordt belast. De annotatie en de uitspraak zijn gepubliceerd op de website van de VVR.
Wetsvoorstel dubbele geslachtsnaam plenair behandeld in Tweede Kamer
De introductie van de mogelijkheid een kind de achternaam van beide ouders te geven is een mooie gelegenheid om de bestaande seksediscriminatie uit het naamrecht te bannen. Sinds 1998 regelt de wet dat als gehuwden (of geregistreerd partners) het niet eens zijn over de naamkeuze, de burgerlijke stand de naam van de vader (of duomoeder) inschrijft. Dit is de zogenaamde vangnetbepaling. Met de nieuwe extra keuzemogelijkheid van een dubbele geslachtsnaam wordt een sekseneutrale vangnetbepaling mogelijk: bij onenigheid over de naamkeuze worden beide geslachtsnamen in alfabetische volgorde ingeschreven. In België koos de wetgever voor deze oplossing nadat het constitutioneel hof een met de Nederlandse vangnetbepaling vergelijkbare regeling als schending van het gelijkheidsbeginsel vernietigde.
Al vanaf de internetconsultatie in de eerste maanden van 2021 heeft de VVR bewindspersonen, parlement en zelfs de Raad van State (RvS) op alle mogelijke manier het dossier naamrecht, inclusief voorgeschiedenis, onder de aandacht gebracht. De RvS adviseerde blanco en de memorie van toelichting bij het wetsontwerp (35990) ging er amper op in. Kamerleden van verschillende partijen hebben wel vragen gesteld in het verslag (januari 2022).
De tijdelijke werkgroep naamrecht van de VVR heeft zich namens de VVR ook in het publieke debat geroerd, met onder meer een opinie-artikel in de Volkskrant (mei 2022). Dit nadat het Grondwettelijk Hof in Italië het automatisch verkrijgen van de naam van de vader tot verboden discriminatie had bestempeld. In dat land moeten kinderen voortaan standaard de naam van beid ouders krijgen, tenzij de ouders samen kiezen voor één van beide namen.
De nota naar aanleiding van het verslag (1 juli 2022) besteedde geen aandacht aan de internationale verplichtingen en ontwikkelingen en gaf ook onvoldoende antwoord op de vragen van verschillende fractie op dit onderwerp. De VVR drong in een brief aan op een nader verslag, maar de commissie J&V koos ervoor het onderwerp in het plenaire debat aan de orde te stellen. Dat vond, vervroegd, plaats op 7 september 2022 en uit het verslag blijkt dat de discriminerende vangnetbepaling door verschillen fracties is aangesneden. Er is een amendement ingediend door PvdA en GroenLinks, dat ontraden is door Minister Weerwind. De minister heeft wel toegezegd nog vóór de stemmingen per brief in te gaan op de Concluding Observations van het CEDAW-Comité over het naamrecht: “De opmerking van het VN-Vrouwencomité ging naar het oordeel van de regering uit van de verkeerde veronderstelling wat betreft het Nederlandse naamrecht. U heeft mij gevraagd dit aan het papier toe te vertrouwen. U kunt dat tegemoetzien.” Dit zal vermoedelijk ook bij de beraadslagingen in de Eerste Kamer een rol spelen. Tegen een amendement om de periode te verlengen waarin met terugwerkende kracht kan worden gekozen voor een dubbele geslachtsnaam heeft de minister minder bezwaren: hij laat het oordeel hierover aan de Kamer.
7de Regeringsrapportage naar CEDAW
De regering heeft op 8 juli de zevende regeringsrapportage met het CEDAW-Comité gedeeld. Het Netwerk VN-Vrouwenverdrag heeft deze, alsmede de Annex bij de rapportage, op de website geplaatst. Omdat de behandeling daarvan in Genève op zijn vroegst in 2024 zal plaatsvinden heeft het Netwerk besloten de werkzaamheden voor een nieuwe schaduwrapportage pas in 2023 te starten. Via de Nieuwsbrief van het Netwerk worden belangstellenden op de hoogte gehouden. Abonneren daarop kan op de website van het Netwerk (links onderin het scherm).
Vacature vrijwilliger secretariaat Netwerk VN-Vrouwenverdrag
Het Netwerk VN-Vrouwenverdrag is op zoek naar iemand die, tegen betaling van een netto vrijwilligersvergoeding, het secretariaat van het Netwerk wil voeren. Hier is de link naar de website van het Netwerk met de vacaturetekst. Reacties moeten uiterlijk 30 oktober ingestuurd worden.
Uitvraag Expert Gender & Handicap
Een delegatie van het Netwerk VN-Vrouwenverdrag heeft overleg gehad met stafleden van IederIn die de Alliantie VN-Verdrag Handicap ondersteunt om schaduwrapportages te maken aangaande het VN-Verdrag Handicap. Beide organisaties deelden de mening dat het de moeite waard is te proberen de schaduwrapportages inclusiever te maken. Dus meer aandacht voor vrouwen en meisjes met een beperking in de schaduwrapportage VN-Vrouwenverdrag. En meer aandacht voor de specifieke problematiek van vrouwen en meisjes in de schaduwrapportage VN-verdrag Handicap. Met andere woorden: werk maken van de intersectie van twee vormen van discriminatie en gendermainstreaming.
Het Netwerk heeft besloten enig budget vrij te maken om een expert op dit terrein aan het werk te zetten en gaat daarover in overleg met betrokkenen. Naar verwachting zal op korte termijn een uitvraag volgen en op de website van het Netwerk gepubliceerd worden. Wie de uitvraag t.z.t. wil ontvangen, nadere informatie wenst, of het Netwerk alvast op experts wil attenderen kan dat via het contactformulier melden bij het secretariaat van het Netwerk.
Rechtbank Overijssel deed in februari 2022 een inhoudelijk teleurstellende uitspraak in een gelijk loon zaak (ECLI:NL:RBOVE:2022:590). De kantonrechter vond het loonverschil van € 1.000 per maand tussen verzoekster en haar paar maanden later in dienst getreden maatman niet onredelijk. Dat het dienstverband van verzoekster niet is verlengd nadat ze dit loonverschil had aangekaart wijst evenmin op benadeling. In JAR 2022-77 is de uitspraak gepubliceerd met een kritische noot van mr. PV Vas Nunes.
De vrouw in kwestie laat het er niet bij zitten en is in hoger beroep gegaan. In die tussentijd heeft ze tevens de zaak voorgelegd aan het College voor de Rechten van de Mens. In een recent oordeel 2022-91 acht het College dat wel sprake was van discriminatie op grond van geslacht: de werkgever heeft betrokkene voor arbeid van gelijke waarde lager beloond zonder objectieve rechtvaardiging. Er is bovendien geen zorgvuldige klachtbehandeling geweest en het College acht een causaal verband aanwezig tussen het feit dat de vrouw geklaagd heeft en het uiteindelijk niet aanbieden van een vast dienstverband.
Hof Arnhem-Leeuwarden zal het Oordeel van het College bij zijn overwegingen moeten betrekken.
Begin november 2022 is bekend geworden dat werkgever Wehkamp de zaak heeft geschikt. Wehkamp heeft het gevorderde achterstallige salaris betaald (vermeerderd met de wettelijke rente), een billijke vergoeding en de advocaat- en proceskosten. Meer informatie in het nieuwsbericht van Bureau Clara Wichmann.
Goed om te weten dat mevrouw de gespecialiseerde rechtshulp die zij inschakelde via de adviseurspagina van oud-vvr.computersaysno.eu vond. Caroline de Graaf was de rechtshulpverlener in eerste aanleg.
In het juridische tijdschrift Jurisprudentie in Nederland (JIN) van 19 maart 2022 publiceerde Ariane Hendriks een annotatie bij de uitspraak van het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 23 december 2021. In deze uitspraak oordeelt het Hof dat op grond van het Verdrag van Istanbul huiselijk geweld een factor is waarmee de rechter expliciet rekening moet houden bij het nemen van beslissingen over gezag en omgang. De veiligheid van de ouder en het kind moet centraal staan. In deze zaak vereiste het belang van het kind dat de moeder alleen met het gezag over het kind wordt belast.
Uitspraak en noot in PDF: JIN 2022-2 nr. 25 Hendriks
De Stichting Music#MeToo wilde artiesten en hun producenten als getuigen onder ede laten horen over grensoverschrijdende en discriminerende teksten in hun muziek. Dit als voorbereiding voor een later tegen Warner Music in te stellen procedure.
De rechtbank had de vordering van de stichting toegewezen, maar Hof Arnhem Leeuwarden had het verzoek afgewezen omdat de stichting onvoldoende had aangetoond welke feiten en omstandigheden zij met de verhoren wilde bewijzen. De Stichting had volgens het Hof onvoldoende belang bij de procedure tegen Warner Music.
De Stichting Music#MeToo had cassatie ingesteld.
In maart 2022 heeft de Hoge Raad geoordeeld dat het Hof terecht heeft beoordeeld of de stichting voldoet aan de wettelijke eisen voor een collectieve vordering en is het Hof terecht tot de conclusie gekomen dat de stichting op wezenlijke onderdelen niet voldoet aan bepaalde wettelijke vereisten zoals transparantie en representativiteit.
Zie het nieuwsbericht op de website van de Hoge Raad, met ECLI-nummers van uitspraak en het advies van de Advocaat Generaal.
Op 29 juni 2022 verscheen de nota naar aanleiding van het verslag van het wetsvoorstel introductie gecombineerde geslachtsnaam (35990). Daarin wordt nauwelijks ingegaan op de vragen van verschillende fracties over het handhaven van de discriminerende vangnetbepaling (bij onenigheid tussen ouders over de achternaam prevaleert de naam van de vader). Daarom bepleit de werkgroep naamrecht van de VVR bij de commissie van de Tweede Kamer tot een nader verslag te besluiten. De procedurevergadering van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid vindt plaats op 6 juli 2022.
De brief wijst er ook op dat na het Grondwettelijk Hof van België (in 2016) in april 2022 ook het Italiaans Grondwettelijk Hof vergelijkbare bepalingen in het naamrecht ongeldig heeft verklaard omdat moeders anders worden behandeld dan vaders. Dat is een schending van het gelijkheidsbeginsel.
Hier is de brief in PDF:: 2022-07-01 Brief Wg Naamrecht aan TK-comm. Justitie en hieronder de tekst van de brief
Vinkeveen, 1 juli 2022
Aan de Vaste Commissie voor Justitie en Veiligheid
Tweede Kamer der Staten-Generaal
per adres cie.jv@tweedekamer.nl
Betreft: wetsvoorstel 35990 (Introductie gecombineerde geslachtsnaam)
Geachte commissie,
Op de agenda voor uw procedurevergadering van woensdag 6 juli a.s. (15:00-16:00 uur, Klompézaal) staat onder meer de behandeling van wetsvoorstel 35990 (Introductie gecombineerde geslachtsnaam).
Verzoek te besluiten tot een nader verslag
Woensdag 29 juni j.l. verscheen de nota naar aanleiding van het verslag met een bijbehorende nota van wijziging. Wij zijn zeer teleurgesteld in de antwoorden die zijn gegeven op de vragen van de fracties van D66, PvdA, Volt en Bij1 inzake het handhaven van een ongrondwettige vangnetnetnorm. Daarom vragen wij u in deze brief te besluiten tot een nader verslag. Hieronder vindt u onze argumentatie daarvoor.
Ons commentaar tijdens de internetconsultatie
Tijdens de internetconsultatie die voorafging aan de indiening van het nu voorliggende wetsvoorstel schreven wij een uitvoerig commentaar, dat u kunt vinden in de bijlagen van de memorie van toelichting. Samengevat kwam ons betoog erop neer dat was nagelaten in de memorie van toelichting de aandacht te vestigen op het gegeven dat de Tweede Kamer in de jaren negentig zes jaar(!) heeft gezocht naar consensus over een sekseneutrale oplossing voor de gevallen waarin ouders niet tot een gezamenlijke keuze voor de naam van hun kinderen konden komen.
Uiteindelijk besloot een Kamermeerderheid vast te houden aan de naam van de vader als vangnetnorm, omdat deze het in het verlengde lag van het wettelijk regime tot dien. Maar zelfs de Kamerleden die hiervoor pleitten, gaven aan dat dit een tijdelijke oplossing was.
In ons commentaar analyseerden wij dat de vaders-wil-is-wet bepaling, zoals deze sindsdien geldt en thans nog door de regering wordt verdedigd, indruist tegen het fundamentele gelijkheidsbeginsel en in strijd is met:
Onze conclusie was dat de introductie van een gecombineerde geslachtsnaam het mogelijk zou maken het discriminerende onderscheid tussen mannen en vrouwen op te heffen, door bij gebreke van een gezamenlijke keuze de gecombineerde geslachtsnaam als vangnetnorm te kiezen.
Daarom vestigden wij er de aandacht op dat de Belgische federale wetgever in 2014 eenzelfde wettelijke regeling aannam als hier nu door de Nederlandse regering voorgesteld. Maar het Belgische Grondwettelijk Hof vernietigde deze regeling in 2016 omdat moeders hierdoor anders worden behandeld dan vaders en aldus het gelijkheidsbeginsel wordt geschonden. De wetgever mocht van het Hof wel zelf bepalen hoe de sekseneutrale vangnetnorm zou luiden en koos vervolgens voor de gecombineerde geslachtsnaam in alfabetische volgorde [[1]].
De uitspraak van het Italiaanse Corte Costituzionale
In april 2022 kreeg een uitspraak van het Italiaanse Grondwettelijk Hof veel aandacht in de Nederlandse pers. Dat hof had, na veel te lang talmen door de nationale wetgever, onder verwijzing naar het EVRM het bestaande Italiaanse naamrecht ongeldig verklaard en vastgesteld dat kinderen voortaan de naam van de beide ouders krijgen, tenzij die gezamenlijk kiezen voor hetzij de naam van de vader, hetzij de naam van de moeder. De Italiaanse wetgever moet de wet nu aanpassen aan dit besluit van het Grondwettelijk Hof [[2]].
Het thans door u te nemen procedurebesluit
Uw commissie diende haar op 31 januari 2022 vastgestelde verslag (35990, nr. 5) in met de gebruikelijke aantekening dat de openbare behandeling van het wetsvoorstel genoegzaam zou zijn voorbereid, als de hierin gestelde vragen en opmerkingen voldoende zouden zijn beantwoord.
Op grond van bovenstaande argumentatie menen wij dat dit volstrekt onvoldoende is gebeurd voor wat betreft de handhaving van de huidige vangnetbepaling, die een discriminerend onderscheid tussen mannen en vrouwen maakt en daarmee ongrondwettig is en in strijd met internationale verdragen.
Wij dringen er daarom bij uw commissie op aan, te besluiten tot een nader verslag, waaraan naar wij hopen niet alleen de fracties van D66, PvdA, Volt en Bij1 een bijdrage zullen leveren, maar ook de andere fracties voor wie het vanzelfsprekend is dat de Nederlandse wetgeving geen ongerechtvaardigd onderscheid op grond van sekse maakt.
Namens de Werkgroep Naamrecht van de Vereniging voor Vrouw en Recht Clara Wichmann,
met vriendelijke groet,
Annemarie Middelburg
Coördinator
[1] [Belgisch] Grondwettelijk Hof, arrest nr. 2/2016 van 14 januari 2016; zie www.const-court.be .
[2] Het arrest van 27 april 2022, nr. 131/2022 is gepubliceerd op 31 mei 2022; zie www.cortecostituzionale.it .
Leontine Bijleveld en Mac Vijn: Eindelijk ’n uitkering! Met dank aan het VN-Vrouwenverdrag. Het verhaal van 15 jaar procederen, actie en lobby voor de uitkeringsrechten van zwangere zelfstandigen.
Leiden, mei 2022
Uitgave van de Vereniging voor Vrouw en Recht Clara Wichmann
i.s.m. de Dames fan ‘e Riege, Pingjum
De downloadbare PDF kent twee vormen.
1. Het opengeslagen boek, waarbij twee pagina’s tegelijk op scherm te lezen zijn:
Eindelijk een uitkering!_Tweepaginaweergave_juni2022
2. De 140 pagina’s achter elkaar:
Eindelijk een uitkering!_paginas_juni2022
Leontine Bijleveld en Mac Vijn: Eindelijk ’n uitkering! Met dank aan het VN-Vrouwenverdrag. Het verhaal van 15 jaar procederen, actie en lobby voor de uitkeringsrechten van zwangere zelfstandigen.
Leiden, mei 2022
Uitgave van de Vereniging voor Vrouw en Recht Clara Wichmann
i.s.m. de Dames fan ‘e Riege, Pingjum
ISBN 978-90-79931-125 (in druk) 140 p
Pijs: € 15 (+ € 5 verzendkosten), leden VVR € 12,50 (+ € 5 verzendkosten). Bestellen via het contactformulier. Vergeet niet uw naam en adres in te vullen. u krijgt het boek toegestuurd met rekening.
Gratis digitaal beschikbaar:
ISBN 978-90-79931-132 (e-boek) Eindelijk een uitkering
ISBN 978-90-79931-149 (downloadbare PDF)
Op 2 mei 2022 publiceerde De Volkskrant het opinie-artikel van Dr. Annemarie Middelburg, coördinator van de werkgroep naamrecht van onze vereniging. Hieronder haar artikel:
Correspondent Rosa van Gool (de Volkskrant, 27 april 2021) meldde dat het afgelopen is met de vrouwendiscriminatie in het Italiaanse naamrecht. Het Grondwettelijk Hof in Rome heeft de huidige wetgeving van tafel geveegd. Italiaanse baby’s krijgen voortaan standaard de naam van beide ouders. Die mogen ook samen kiezen voor de naam van één van de ouders.
Wie gelooft dat in Nederland mannen en vrouwen gelijk zijn voor de wet (en wie gelooft dat niet?) zal denken dat wij dit in ons land al lang netjes geregeld hebben. Maar dat is helaas niet zo.
Vrouwendiscriminatie in Nederland
Toen ik een aantal maanden geleden mijn achternaam aan mijn dochtertje wilde doorgeven, moest mijn man mee naar het gemeentehuis om een zogenaamde ‘akte van naamskeuze’ op te maken. Ja, u leest het goed. Mijn man moest hier toestemming voor geven. Nu heb ik het geluk dat ik een geëmancipeerde echtgenoot heb en wij het eens waren over de achternaam. Maar stel nu dat wij het niet eens waren geworden? Dan had mijn dochtertje automatisch de achternaam van haar vader gekregen. Anno 2022 is het naamrecht in Nederland nog steeds een schoolvoorbeeld van ongelijke behandeling en directe seksediscriminatie. Hieronder de geschiedenis in een notendop.
Jaren negentig: meer keuze, maar geen gelijkheid m/v
In 1991 werd Nederland partij bij het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (het VN-Vrouwenverdrag). Sindsdien moet ons land mannen en vrouwen dezelfde rechten en verantwoordelijkheden als ouder met betrekking tot hun kinderen garanderen. Hetzelfde jaar lag er een wetsvoorstel waarin ouders samen kunnen kiezen voor vadersnaam óf moedersnaam. Een dubbele achternaam was onbespreekbaar voor het Ministerie van Justitie: nergens voor nodig, on-Nederlands. Enige probleem: als ouders niet tot een gezamenlijke keuze komen, welke naam moet de ambtenaar van de burgerlijke stand dan inschrijven? Tussen 1991 en 1997 werden alle denkbare varianten van een “vangnetbepaling” besproken. Maar in de slotfase sloot de VVD zich aan bij oppositiepartij CDA. Bij gebreke van overeenstemming zou de naam van de vader worden ingeschreven. De gelijkberechtiging van mannen en vrouwen werd dus alsnog ingeruild voor vaders-wil-is-wet.
Het VN-comité dat toezicht houdt op het Vrouwenverdrag heeft Nederland al driemaal op de vingers getikt omdat de huidige wet indruist tegen het fundamentele uitgangspunt van gelijkheid, maar helaas denkt het Ministerie van Justitie nog steeds het beter te weten.
D66 neemt het vaandel over: de strijd voor de gecombineerde achternaam
Maar zie: D66 wierp zich op als voorvechter van een nieuwe keuzemogelijkheid: de combinatie van de namen van beide ouders, waarmee meteen de vrouwendiscriminatie zou kunnen worden beëindigd. Dat werd een lang gevecht. In 2019 kreeg de partij steun in de Tweede Kamer voor een motie waarin gevraagd werd met een wetsvoorstel te komen. Dat werd uiteindelijk pas eind 2021 ingediend. Ouders mogen gaan kiezen voor een gecombineerde geslachtsnaam, maar als er geen overeenstemming kan worden bereikt? Natuurlijk de naam van de vader!
Rutte-IV: oude wijn in nieuwe zakken?
Het nieuwe kabinet, dat zich graag presenteert als een geëmancipeerde ploeg met een mooie m/v-balans, heeft de kans laten lopen het wetsvoorstel meteen met een nota van wijziging te ontdoen van de discriminerende vangnetbepaling. Technisch-juridisch is dat een fluitje van een cent: een paar woorden wijzigen. De verantwoordelijkheid ligt nu bij de nieuwe minister voor Rechtsbescherming: Franc Weerwind (D66). Hij moet reageren op het verslag van de Tweede Kamer. D66, PvdA, Volt en Bij1 hebben daarin al laten blijken dat een sekseneutrale vangnetbepaling noodzakelijk is. En het is verstandig als het kabinet ook even naar België kijkt. Eenzelfde voorstel als het Nederlandse kabinet nu doet, werd daar in 2014 aangenomen. Maar omdat België een Grondwettelijk Hof heeft, moest de federale wetgever die wet in 2016 corrigeren. Geen overeenstemming tussen ouders? Dan beider naam, in alfabetische volgorde. Wat mij betreft een prima oplossing.